sábado, 25 de fevereiro de 2017

“É melhor ser ateu do que católico hipócrita”, defende Papa Francisco

“É melhor ser ateu do que católico hipócrita”, defende Papa Francisco

O Papa Francisco defendeu que “é melhor ser ateu do que um católico hipócrita” e criticou a “vida dupla” de quem afirma ser católico mas faz “negócios sujos” e se “aproveita das pessoas”. As declarações polémicas foram feitas num sermão matinal na sua residência na Casa de Santa Marta.

“O que é um escândalo? É dizer uma coisa e fazer outra, é a vida dupla. ‘Eu sou muito católico, vou sempre à missa, pertenço a esta ou à outra associação, mas a minha vida não é cristã, não pago com justiça aos meus empregados, aproveito-me das pessoas, faço negócios sujos”, criticou o chefe da Igreja Católica durante a missa.

Para o Papa, “muitos católicos são assim e por isso mesmo causam escândalo”.
Amnistia: Violência de género e processos contra jornalistas em Timor-Leste

Amnistia: Violência de género e processos contra jornalistas em Timor-Leste

Processos contra dois jornalistas, elevado índice de violência de género e uso excessivo de força, tortura e maus-tratos pelas forças de segurança são as principiais violações de direitos humanos em Timor-Leste, segundo o relatório da Amnistia Internacional divulgado hoje (22.02.2017).

"Continua a haver preocupações sobre alegações do uso desnecessário ou excessivo da força, tortura e outros maus-tratos pelas forças de segurança, bem como uma falta de responsabilização", refere o relatório anual da Amnistia Internacional (AI).

O relatório sobre o estado mundial dos direitos, aponta o dedo a várias nações da Ásia - incluindo Timor-Leste - onde a "tortura e outros maus-tratos continuam a ser ferramentas usadas para visar defensores de direitos humanos e grupos marginalizados".
Primeiro-Ministro timorense em visita oficial à Nova Zelândia

Primeiro-Ministro timorense em visita oficial à Nova Zelândia

O Primeiro-Ministro timorense, Rui Maria de Araújo, realiza, no dia 25 de fevereiro, uma visita oficial à Nova Zelândia.

O Primeiro-Ministro timorense terá reuniões bilaterais com o seu homólogo neozelandês, Bill English. Esta visita vai ser acompanhado pelo Ministro dos Negócios Estrangeiros e Cooperação, Hernâni Coelho, o Ministro do Interior, Longuinhos Monteiro, e o Segundo Comandante-Geral da Polícia Nacional de Timor-Leste, Faustino da Costa.

O primeiro-ministro timorense vai visitar as cidades de Auckland, Wellington e Dunedin. No programa de atividades inclui-se um jantar de negócios em Auckland com o objetivo de dar a conhecer aos participantes sobre o desenvolvimento do território timorense e incentivar as empresas da Nova Zelândia a investirem em Timor-Leste.
Partido Democrático (PD) timorense quer dar voz a nova geração

Partido Democrático (PD) timorense quer dar voz a nova geração

Díli, 24 fev (Lusa) - Os militantes do Partido Democrático (PD) timorense iniciaram hoje em Díli o seu 3.º congresso nacional, que elegerá novos líderes, reivindicando que continua a representar a voz da geração mais jovem, como disse à Lusa o seu presidente.

"Este congresso servirá para consolidar o partido e consolidar a liderança e ao mesmo tempo consolidar a nossa visão e missão para avançar para as eleições gerais", explicou Adriano do Nascimento em declarações à Lusa no arranque do encontro do partido que decorre até domingo.

O presidente do PD explicou que um dos aspetos mais importantes do encontro é a revisão de estatutos e a eleição da nova liderança, "um processo que vai fortalecer o partido, preparando todos para o envolvimento nas eleições presidenciais e legislativas" deste ano.
Adriano do Nascimento recordou que o PD nasceu de um "grupo de jovens ativistas" liderados pelo falecido Fernando La Sama de Araújo, que morreu em 2015, e que continua a representar uma alternativa para o país.
Preços em Timor-Leste caíram 0,1% em janeiro e 0,3% no último ano

Preços em Timor-Leste caíram 0,1% em janeiro e 0,3% no último ano

Díli, 24 dez (Lusa) - Os preços caíram 0,1% entre dezembro e janeiro em Timor-Leste, acumulando uma redução de 0,3% no último ano, segundo dados divulgados hoje pelo Ministério das Finanças.

Se for excluído o preço da habitação, que caiu 0,4% em janeiro e desceu 2,5% no último ano, os preços mantiveram-se estáveis.

Os dados da Direção Nacional de Estatísticas do Ministério das Finanças timorense mostram que os preços em janeiro caíram em praticamente todos os componentes do cabaz de compras, com o valor mais acentuado a ser a descida de 0,5% em álcool e tabaco, com o maior aumento a ser nos transportes (0,7%).

Em termos homólogos o maior aumento foi na saúde (1,9%), com os principais componentes a registarem quedas, destacando-se mobiliário (-4,8%), habitação (-2,5%) e transportes (-1,8%).

ASP//ISG
Papa Francisco: Ateis Diak Liu Katoliku Hipokrita

Papa Francisco: Ateis Diak Liu Katoliku Hipokrita

(boletim24.com) – Sua Santidade Papa Francisco, liu husi pubikasaun iha Radio Vaticano, hateten katak ema ateis diak liu duke katoliu ‘barak‘ nebe moris la tuir valor kristaun nian, katak katoliku hipokrita (munafik).

Dala ida tan Papa hatoo kritika ba membru igreja sira nebe kualia oin seluk no halo oin seluk. Tuir Papa ida nee hanesan skandalu boot ida tamba halao moris oin rua.

“Iha katoliku barak nebe hateten ‘Hau mak katoliku lolos, hau sempre ba misa, hau membru ba asosiasaun ida nee no ida neba'”.

“Ema sira nee mos hateten ‘Hau la moris nudar ema kristaun, hau la selu salariu lolos ba hau nia empregadu sira, hau halo esplorasaun ba ema, hau halo negosiu foer, etc'”.

“Iha katoliku barak tebes mak moris ho hahalok hanesan nee”, Papa hateten tan.

Hafoin eleitu iha tinan 2013, Papa Francisco sempre husi ba katoliku sira, padre no sarani sira, atu tau iha pratika doutrina sira relijiaun nian.

TL INFRENTA DEMOKRASIA BANANA, LU-OLO: DIAK DEIT IHA NIA FATIN

TL INFRENTA DEMOKRASIA BANANA, LU-OLO: DIAK DEIT IHA NIA FATIN

Kandidatu Prezidente Repúblika (PR), Angela Freitas, informa, Timor-Leste (TL) infrenta demokrasia banana, tanba iha TL nunka ezisti respeita malu no nunka haree povu-nia moris iha ambiente ne’ebé dignu.

“Ha’u hanoin katak iha ita nian rai ne’e infrenta demokrasia banana, basá ita koalia demokrasia, ita tenki respeita ita nian povu em geralmente, oinsa maka atu bele kria kondisaun ne’ebé diak, hodi sira moris iha ambiente ne’ebé dignu,” Angela Freitas ba jornalista sira hafoin remata vizita sala pediatria (labarik-red) no malnutrisaun ninian iha Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), Kinta (23/02/17).

Tuir nia, koalia konabá demokrasia ne’e tenki fila fali ba ema ida-idak ninian maneiras moris, oinsa maka bele envolve komunidade ida ne’ebé moris ho hahalok pozitivu ninian no oinsa maka atu reforsa malu para hadook an husi violensia atu ema hotu bele moris hakmatek.
ELEISAUN PREZIDENSIAL SEI IHA SEGUNDU RONDE, LUGU NO KALOHAN BELE KOMPETE HO LU-OLO

ELEISAUN PREZIDENSIAL SEI IHA SEGUNDU RONDE, LUGU NO KALOHAN BELE KOMPETE HO LU-OLO

Hafoin lider karismatiku Kay Rala Xanana Gusmão atual Prezidenti partidu CNRT, deklara fo apoia ba nia alin Francisco Guterres “Lu-Olo” nudar kandidatu Prezidenti Republika period 2017-2022, mosu espetativa katak, atual Prezidenti FRETILIN, Franicsco Guterres “Lu-Olo” maka iha posivel boot atu sai ema numeru um iha republika ida ne’e. Maibe, Cesar Vital Moreira, nudar Sekretariu Jeral partidu FRENTI-MUDANÇA (P-FM) duvidas tanba poder la’os iha ema ida ou partidu ida nia liman, mas iha povu nia liman. Tanba ne’e, la garante katak, Lu-Olo sei manan maioria iha elisaun primeira ronde no sei akontese duni segundu ronde.

“Mesmu maun Xanana apoia Lu-Olo, mas hau haree la fasil ba Lu-Olo atu manan kedas iha primeira ronde, tanba povu ida ne’e ho nia esperensia tinan 16 ukun an, hatene momos saida maka sira sei halo  no se maka sira sei hili,” hateten Cesar Moreira, hodi reponde JNDiario iha Dili, Kinta (23/2/2017).

Cesar Moreira aprofunda katak, mesmu autor ba ukun an sira ne’e hamutuk, maibe povu rasik iha nia desizaun, tanba iha buat rua maka importante ba figura principal Prenzidenti Republika nian, maka ida, ema ne’e tenki  vizaun atu kria relasaun diak ho nasaun seluk no seluk fali maka figura ne’e iha konhesimentu boot no maduru atu haree situasaun nasional ho regional nian.
Kanpres Lugu Respeita Justisa Iha TL

Kanpres Lugu Respeita Justisa Iha TL

DILI - Kandidatura Prezidente Republika periode 2017-2002 Jose Luis Guterres hateten, nia parte respeita tebes sistema justisa neebe maka implementa iha rai laran, maske iha tinan kontuk liu ba nia hetan akuzasaun husi ema.

Hau respeita tebes justisa iha ita nia rai, no respeita tebes sira nia kontribuisaun neebe sira fo, hau rasik esperensia ida hau ba Tribunal kuandu ema akuza hau, maibe Tribunal Distrital Dili no tribunal Rekursu halo lakon tiha akuzasaun neebe halo ba hau,” dehan Kanpres Lugu, ba jornalista sira iha sala bankada Frente Mudansa, Sesta (24/02/2017).

Maske Prokudaria tuir Kanpres Lugu katak, iha nia knar ida atu akuza nia husi desizaun Prokudaria, maibe nia respeita nafatin Prokudaria, tanba knar neebe sira halo tuir lei no ordem. Responde konaba kazu Emilia Pires neebe hetan intervensaun husi lideransa sira Kanpre Lugu hateten, Maun Xanan hakerek duni karta ida ema hotu hare, maibe maun Xanan hanesan ema rezistensia nia hatetene saida maka diak ba iha justisa.
Justisa TL Previlejiu Ukun Nain

Justisa TL Previlejiu Ukun Nain

DILI - Sistema justisa neebe mak oras nee lao iha timor leste kontinua mosu injustisa boot entre povu kiik no ukun nain sira tanba ukun nain sira hetan poder ukun halo lei ba nia-an.

Tuir Kandidatura Independente numeru sorteiu 7, Luis Tilman katak, hanesan jerasaun foun hakarak kandidata-an ba prezidente republika tanba hakarak atu hadia servisu justisa iha timor leste.

Sistema justisa iha Timor Leste mosu injustisa tanba lei nee kroat ba kiik deit, povu kiik kumpri hela, koopera hela maibe, nivel leten lakoopera ho didiak,” dehan Kandidatura Independente numeru sorteiu 7, Luis ba STL iha Sede kandidatura nee, Vila Verde-Dili, Sesta (24/02/2017).
Observadór UE ba prezidensiál timoroan hahú fahe ona iha nasaun

Observadór UE ba prezidensiál timoroan hahú fahe ona iha nasaun

Ekipa ida ho  observadór Uniaun Europeia na’in 16 hahú ohin dezloka ona ba hela iha munisípiu ualu Timor-Leste nian, ne’ebé sei akompña iha fulan hirak tuir mai no konvite hosi  Governu timoroan, ba eleisaun prezidensiál no lejislativu nasaun nian.

Grupu ida ho obeservadór 16 hosi nasaun oioin hamutuk ekipa ida ho espesialista eleitorál na’in ualu – lidera hosi xefe  misaun, eurodeputada basca Izaskun Bilbao Barandica -  ne’ebé iha ona Díli atu akompaña aspetu oioin ba prosesu eleitorál hotu.

Barandica esplika ba dahuluk iha konferénsia imprensa misaun nian katak  grupu ho ema 23 hamutuk ho eurodeputadu na’in hitu-  ne’ebé sei to’o besik data votu prezidensiál iha  20  fulan-marsu -  no  diplomata europeu nian balun  ne’ebé akreditadu iha Díli.

Hafoin, eleisaun lejislativu (prevé ba inisiu fulan- jullu) sei mai tan iha Timor-Leste  observadór  liu 10, hasa’e  tan ba  50 númeru espesialista no observadór sira ne’ebé koloka ba prosessu eleitorál rua.
Partidu Demokrátiku timoroan hakarak fó lian ba jerasaun foun

Partidu Demokrátiku timoroan hakarak fó lian ba jerasaun foun

Militante sira hosi Partidu Demokrátiku (PD) timoroan hahú iha loron-sesta ne'e, iha Díli, nia kongresu nasional datoluk, ne'ebé sei hili líder foun sira hodi reivindika katak kontinua reprezenta lian hosi jerasaun foun sira, hatete hatete hosi nia prezidente ba Lusa.

"Kongresu ne'e sei serve hodi hametin partidu no lideransa no iha tempu hanesan fortalese ami nia hanoin no misaun hodi avansa ba eleisaun jeral sira", explika hosi Adriano do Nascimento iha deklarasaun sira ba Lusa bainhira hahú enkontru partidu nian ne'ebé halo to'o loron-domingu.

Prezidente PD nian explika ona katak aspetu ida importante liu hosi enkontru ne'e maka revizaun hosi estatutu sira no eleisaun ba lideransa foun, "prosesu ida ne'ebé sei hametin partidu, prepara ema hotu hodi envolve iha eleisaun prezidensial sira no lejislativu sira" iha tinan ne'e.

Adriano do Nascimento fó hanoin katak PD moris hosi "grupu ida joven ativista sira nian" ne'ebé lidera hosi falesidu Fernando La Sama de Araújo, ne'ebé mate iha tinan 2015, no ne'ebé reprezenta nafatin hanesan alternativu ida ba nasaun.
Presu iha Timor-Leste tuun 0,1% iha janeiru no 0,3% iha finál tinan ne’e

Presu iha Timor-Leste tuun 0,1% iha janeiru no 0,3% iha finál tinan ne’e

Presu tuun  0,1% entre dezembru no janeiru iha Timor-Leste, akumula redusaun ida ho 0,3% iha finál tinan ne’e, tuir  dadus ne’ebé fó sai hosi  Ministériu Finansa.

Karik  hasai tiha  presu ba abitasaun, ne’ebé tuun 0,4% iha janeiru no monu 2,5% iha finál tinan ne’e, presu sira mantein  estável.

Dadus  sira hosi  Diresaun Nasionál Estatístika Ministério Finansa  timoraon nian hatudu katak folin iha janeiru tuun kuaze ba komponente kompra hotu,  ho  valór boot liu ne’ebé tuun ba   0,5%  iha tua no sigaru, ho aumentu boot liu iha transporte (0,7%).

Ho  termu omólogu iha aumentu maka’as liu maka saúde (1,9%), ho  komponente principal sira rejista tuun, kona-ba mobiliáriu (-4,8%), abitasaun (-2,5%) no transporte (-1,8%).

SAPO TL ho Lusa
Primeiru-Ministru timoroan halo vizita ofisial ba Nova Zelándia

Primeiru-Ministru timoroan halo vizita ofisial ba Nova Zelándia

Primeiru-Ministru timoroan, Rui Maria de Araújo, sei hahú, iha loron 25 Fevereiru, vizita ofisial ida ba Nova Zelándia.

Primeiru-Ministru timoroan sei halo reuniaun bilateral sira ho nia homólogu neozelandés, Bill English. Iha vizita ne'e sei akompaña hosi Ministru Negósiu Estranjeiru no Koperasaun, Hernâni Coelho, Ministru Interior, Longuinhos Monteiro no hosi Komandante-Jeral daruak hosi Polísia Nasional Timor-Leste nian, Faustino da Costa.

Primeiru-ministru timoroan sei vizita sidade sira Auckland, Wellington ho Dunedin. Iha programa hosi atividade sira sei inklui jantar ida negósiu nian iha Auckland hodi fó koñese ba partisipante sira kona-ba dezenvolvimentu hosi teritóriu timoroan nian no insentiva empreza sira hosi Nova Zelándia hodi halo investimentu iha Timor-Leste.

Delegasaun timoroan sei halo diálogu ho instituisaun sira ne'ebé iha experiénsia maka'as hanesan ezemplu Shaw Dairy Farm (indústria latisíniu sira), situa iha Auckland, no Royal Albatross Centre, iha península Otago (Dunedin), modelu ida ho susesu iha área ekoturizmu nian. Fahe experiénsia ne'e hakarak ajuda Timor-Leste hodi muda ba ekonomia ida ne'ebé diversifikadu liu.

sexta-feira, 24 de fevereiro de 2017

INDEKS DEMOKRASIA TL NÚMERU 1, LA REFLETA SITUASAUN

INDEKS DEMOKRASIA TL NÚMERU 1, LA REFLETA SITUASAUN

Peskiza Internasional kona ba indeks demokrasia Timor-Leste (TL) tama lista númeru um (1) iha ASEAN, akadémiku sira konsidera la refleta situasaun no realidade nasaun nian. Tanba sempre iha interferensia kualker desizoens husi orgaun soberanu ida ba orgaun soberanu seluk.

“Rezultadu peskiza ne’e husi parte na’i ulun sira iha Parlamentu Nasional (PN) mak hatete, ita haree ninia sasukat saida mak demokrasia Timor Leste tama lista númeru 1 iha ASEAN? Agora ninia indikador ne’e saida? demokrasia númeru 1  diak ka númeru 1 konabá ladiak nian? karik haree ba ita ninia país kiik, númeru eleitores oituan, maibe iha partidu politika barak, tanba ne’e mak indika ona ita ninia demokrasia diak liu entre país sira seluk iha ASEAN,”kestiona Dekanu Faculdade Ciências Sociais (FCS), Eurico Celestino dos Reis Araújo, ba JN-Diário iha Kampus UNTL, Caicoli-Dili, Kuarta (22/02/2017), hodi dúvidas ho peskiza ne’ebé produs husi ajensia internasional sira ne’e.
PN LAMENTA MAP KONTRATA KOMPAÑIA KAER IKAN IHA TASI MANE

PN LAMENTA MAP KONTRATA KOMPAÑIA KAER IKAN IHA TASI MANE

Prezidenti Parlamentu Nasional (PN), Aderito Hugo da Costa, afirma, Parlamentu Nasional (PN) lamenta tebes ho kontratu ne’ebé mak Ministeriu Agrikultura no Peskas (MAP) fo ba kompañia China, Hong Long  mai kaer ikan iha tasi mane, maibe laiha regulamentu ida ne’ebé forsa.

“Intervensaun husi deputadu sira nian opiniaun publika ona iha media internasional sira sobre preokupasaun ne’e. Ita lamenta tebes, tanba ita nian teritoriu marítima ida luan tebes, ita fo manipula ba kompañia ida deit sein iha regulamentu ne’ebé apropiadu. Tanba ne’e ita nia riku soin teritoriu maritima tomak nasaun ida ne’e ita fo ba kompañia ida deit sein ho regulamentu ne’ebé forsa”informa Pezidenti PN Aderito Hugo ba JN-Diário iha PN kuarta ( 22/2/17).

Nia dehan, kona ba problema MAP fo kontratu ba kompañia  China kaer ikan iha tasi Timor, hein katak Konsellu Ministrus halo ona avaliasaun ba desizaun Ministeriu tutela.
Governu timoroan apoia ona kuaze família 800 ne'ebé hanesan vítima ba tempu aat iha Fevereiru

Governu timoroan apoia ona kuaze família 800 ne'ebé hanesan vítima ba tempu aat iha Fevereiru

Família atus resin iha munisípiu timoroan hitu simu ona apoiu emerjénsia hosi Governu hodi harii fali uma sira ne'ebé hetan estraga tanba udan no anin maka'as iha inísiu fulan ne'e, ne'ebé halo ema na'in lima mate no ema barak kanek, fó sai hosi fonte ofisial iha loron-kinta ne'e.

Agostinho Cosme Belo, diretór nasional ba Jestaun Risku Dezastre sira nian hosi Ministéiu Solidariedade Sosial explika ona ba Lusa katak sei determina hela númeru final hosi família sira ne'ebé afetadu no destaka ona ekipa oioin emerjénsia nian hodi apoia populasaun sira.

"Informasaun preliminar sira hatudu katak besik família 800 maka afetadu. Ami sei verifika hela", nia hatete.

Belo refere ona katak família atus resin simu tiha ona apoiu sira hanesan hahán, sasán balun no apoiu finanseiru hosi ezekutivu hodi ajuda hasoru ho situasaun emerjénsia no hodi nune'e bele hahú harii sira nia uma.
PR timoroan promulga alterasaun ba lei eleitoral ba prezidensial sira nian

PR timoroan promulga alterasaun ba lei eleitoral ba prezidensial sira nian

Iha loron-kinta ne'e, Prezidente Repúblika timoroan promulga ona alterasaun ba lei eleitoral ba prezidensial sira nian iha loron 20 Marsu hodi konsidera katak maski diploma hamosu dúvida barak, bainhira la promulga bele hamosu instabilidade iha asaun eleitoral.

Prezidénsia Repúblika refere katak Taur Matan Ruak hatudu ona nia pozisaun no dúvida sira iha mensajen ida ba deputadu sira bainhira nia husu kona-ba "oportunidade hosi intervensaun lejislativu la'ós de'it iha tinan eleisaun sira nian ne'ebé maka lei diriji, maibé hahú halo mós bainhira hatene ona sira nia kandidatu rasik".

Fó hanoin katak Parlamentu Nasional aprova de'it alterasaun sira iha loron 31 Janeiru no foin haruka textu ba Taur Matan Ruak iha loron 10 Fevereiru ka liutiha loron lima hafoin loron limite ba aprezentasaun kandidatura sira nian.
Governu timoroan dekreta Loron Nasionál ba Ai-kameli no Ai-laran

Governu timoroan dekreta Loron Nasionál ba Ai-kameli no Ai-laran

Governu timoroan dekreta loron 13 janeiru sai hanesan Loron Nasionál ba Ai-kameli  no Ai-Laran, rekoñese ninia papel iha futuru Timor-Leste no nina importánsia ba prezervasaun biodiversidade nasaun nian.

Desizaun ne’e foti  iha  reuniain tersa-feira ne’e hosi Konsellu Ministru ne’ebé hakarak, tuir  komunikadu, " komemora papel sentrál floresta iha  manutensaun ba ambiente ida saudável, ba konservasaun  diversidade animál no ai-horis, no ba dezenvolvimentu ekonómiku".

Loron, ne’ebé latama iha lista feriadu, hanesan pasu ida tan ba ezekutivu hodi rekoñese kameli hanesan "ai-horis emblemátiku ho valór nasionál".

Iha  novembru 2015 liubá ezekutivu ne’e aprova ona rezolusaun ida kona-ba  protesaun ba ai-kameli, reforsa  proibisaun ba tesi, estrasaun  no komersializasaun.
Governo timorense apoiou quase 800 famílias afetadas por mau tempo de fevereiro

Governo timorense apoiou quase 800 famílias afetadas por mau tempo de fevereiro

Díli, 23 fev (Lusa) - Centenas de famílias em sete municípios timorenses receberam apoio de emergência do Governo para reconstrução de casas danificadas pelas chuvas e ventos intensos do início deste mês, que causaram cinco mortos e vários feridos, anunciou hoje fonte oficial.

Agostinho Cosme Belo, diretor nacional da Gestão de Riscos de Desastres do Ministério da Solidariedade Social explicou à Lusa que o número final de famílias afetadas está ainda a ser determinado, com várias equipas de emergência destacadas para apoiar as populações.

"Os dados preliminares apontam que cerca de 800 famílias ficaram afetadas. Estamos ainda a completar a verificação", explicou.

Belo referiu que várias centenas de famílias já receberam apoio alimentar, não alimentar e financeiro do executivo para ajudar a lidar com a emergência e para que possam começar a reconstruir as suas casas.