segunda-feira, 29 de maio de 2017

TORRES NOVAS | XANANA GUSMÃO EM TORRES NOVAS A 31 DE MAIO

TORRES NOVAS | XANANA GUSMÃO EM TORRES NOVAS A 31 DE MAIO

O ex-Presidente de Timor-Leste e atual Ministro do Planeamento e Investimento Estratégico daquele país, Ray Kala Xanana Gusmão, vai estar em Torres Novas dia 31 de maio, quarta-feira, num sessão intitulada “Timor-Leste, uma plataforma económica na CPLP”.

O evento decorre no Teatro Virgínia a partir das 10h30 e conta também com a presença do ex-presidente de Torres Novas, António Rodrigues.

As entradas são gratuitas e a inscrição online, no site intotum.pt. Para além de Xanana Gusmão e António Rodrigues, vão estar presentes no certame José Eduardo Carvalho, presidente da Associação Industrial Portuguesa (AIP), e Salomé Rafael, presidente da NERSANT – Associação Empresarial da Região de Santarém.

De recordar que Torres Novas tem já uma longa ligação a Timor-Leste, potenciada por António Rodrigues durante os seus 20 anos de executivo, possuindo uma geminação com o município de Manatuto.

Cláudia Gameiro | Médio Tejo
Tenke Multa, Faan Bebidas Expair

Tenke Multa, Faan Bebidas Expair

DILI – Reprejentante juventude suku Comoro husu ba governu liu husi Ministeiru neebe kompetente atu fo sansaun ka multa ba kompania neebe maka faan bebidas expair ba komunidade.

Lia hirak nee hatoo husi Antonino da Costa Freitas nudar reprejentante juventude Suku Comoro ba STL iha Bebonuk Dili Kinta, (25/05/2017) dehan, tuir lolos governu halo lei ida konaba fo protesaun ba konsumedor, see lae bele estraga ema nia saude, husu ba governu atu tau matan no fo atensaun ba kompania sira nee.

Nia hatutan, kompania balun produs nafatin Bebidas sira neebe nia prazu liu ona bele halo ema moras, tanba nee husu ba parlamentu nasional atu kria lei ida konaba nee no tenki fo sansaun selu multa selae haruka taka kompania.

Tuir ami nia hare katak, kompania sira nebe hakarak faan nafatin Bebidas nebe mak liu prazu ona tenki obriga sira selu multa no haruka taka sira nia kompania,” nia dehan.

Menus Komprador, Vendedores Taibessi Triste

Menus Komprador, Vendedores Taibessi Triste

DILI - Vendedores iha Merkadu Taibessi sente tristi tebes, tanba menus husi konsumidores. Nee duni sasan neebe vendedor faan lafolin.

Tuir Paulina Borges hanesan vendedores katak, iha fatin Merkadu Taibessi ema ladun sosa sasan, tanba sira faan iha liu laran neeba susar ba ema hotu atu mai sosa ami nia sasan.

Durante ami faan iha nee ema ladun mai sosa dalaruma diak ida ita hetan U$ 3.00- 4.00 deit hanesan nee, sorti ladiak loron tomak mos nein hetan sentavus ida,”katak Paulina ba STL iha Merkadu Taibesi, Kinta (25/5/2017).

Tuir Paulina kaktak, iha Merkadu Taibessi rame iha loron Sabdu ho Domingu tanba ema feriadu. Maibe liu tia ida nee laiha ona tanba ema tama fali serbisu, estudante sira mos ba eskola neebe susar atu faan sasan folin.

Iha fatin hanesan Emiliana Mali dehan, governu tau ona fatin nee atu fasilita vendedores hotu-hotu mai konsentra hamutuk iha nee. Maibe realidade akontese oinselu, dalaruma vendedores balun kontinua faan i iha estrada ibun tanba nee mak prezudika konsumidores sira lakohi mai kompras iha Merkadu Taibessi.

BENFICA | TETRACAMPEÃO VENCEU A TAÇA DE PORTUGAL

BENFICA | TETRACAMPEÃO VENCEU A TAÇA DE PORTUGAL


Benfica conquista 26ª Taça de Portugal e 11ª dobradinha

O clube da Luz vence assim o terceiro título na presente temporada, depois da Supertaça e do campeonato

O Benfica conquistou hoje a Taça de Portugal de futebol pela 26.ª vez e somou a sua 11.ª dobradinha, depois da conquista do tetracampeonato, ao bater o Vitória de Guimarães por 2-1, na final do Jamor.

Depois de uma primeira parte que terminou a zero, o mexicano Raúl Jiménez, aos 48 minutos, e o argentino Eduardo Salvio, aos 53, apontaram os tentos dos encarnados, enquanto o sul-africano Zungu marcou o golo dos minhotos, aos 78.

A formação da Luz tinha conquistado a Taça de Portugal pela última vez em 2013/14, época em que também logrou a dobradinha, um ano depois de ter perdido no Jamor com os minhotos, que então conquistaram a sua única Taça.

- Texto em O Jogo
HOJE | FINAL DA TAÇA DE PORTUGAL | BENFICA vs VITÓRIA DE GUIMARÃES

HOJE | FINAL DA TAÇA DE PORTUGAL | BENFICA vs VITÓRIA DE GUIMARÃES

Futebol. Portugal. Esta tarde, a partir das 17:15 (01:15, já de 2ª feira em TL), no Estádio Nacional, no Jamor (arredores de Lisboa), defrontam-se Benfica e Guimarães para um espetáculo único no ano: a final da Taça de Portugal. Há dois dias que a afluência à mata do Jamor regista a chegada de adeptos dos dois clubes, alguns até estão acampados por ali. Todos confraternizam. É uma festa entre portugueses adeptos de ambos os clubes. Espera-se que assim aconteça dentro do relvado e nas bancadas do estádio.

A TSF já está a transmitir em direto do Jamor. Em baixo dispomos a ligação à TSF EM DIRETO. Isto para aqueles que não possam acompanhar via TV. Porquê a TSF? Porque foi e é a rádio que mudou e muda o modo de produzir, editar e realizar rádio em Portugal. A seguir uma peça do próprio site da TSF. Boa audição e que ganhe o… melhor. (TA)

Já cheira a festa no Jamor

O ambiente de festa está montado nas matas à volta do estádio para o Benfica – Guimarães

Este jogo marca oficialmente a estreia do video-árbitro em Portugal, um sistema de video para apoiar as decisões da equipa de arbitragem.

João Ferreira, vice-presidente do conselho de arbitragem explica as quatro ocasiões em que os árbitros vão poder recorrer ao vídeo.

Os árbitros do ecrã para esta final da taça são Jorge Sousa e Artur Soares Dias. O jogo é apitado por Hugo Miguel.

Este jogo é uma reedição da final de há 4 anos, quando Rui Vitória, pelo Guimarães, ganhou ao Benfica.

O Guimarães, agora treinado por Pedro Martins, tenta repetir essa conquista de 2013. Os encarnados querem a "dobrinha" (ganhar a taça depois do campeonato).

TSF – Fotos: Filipe Amorim / Global Imagens

domingo, 28 de maio de 2017

SOBERANIA | China acusa Estados Unidos de ameaçar a segurança com incursões aéreas

SOBERANIA | China acusa Estados Unidos de ameaçar a segurança com incursões aéreas

Beijing, 28 mai (lusa) - O Ministério da Defesa chinês confirmou hoje um incidente aéreo com caças chineses e um avião norte-americano perto de Hong Kong, e culpou os Estados Unidos (EUA), considerando que violaram a soberania chinesa e colocaram "vidas em perigo".

De acordo com o comunicado do ministério, o avião norte-americano foi descoberto na quinta-feira no sudeste de Hong Kong e "intercetado, de acordo com a lei", por operações "seguras e profissionais" dos caças chineses.

"Ultimamente, os EUA enviaram navios militares e aeronaves para o espaço aéreo e marítimo chines, violando a nossa soberania territorial, além de representar uma ameaça para a vida dos povos dos dois países", referiu a tutela nota oficial.

Na sexta-feira, um funcionário do Pentágono disse à estação televisiva Fox News que os dois caças chineses, da classe J-10, chegaram a voar a menos de 200 metros da aeronave de vigilância, de modelo P-3, incorrendo num sério perigo de colisão.

SEPFOPE Orienta Grupu Vulnerável Ba Merkadu Traballu

SEPFOPE Orienta Grupu Vulnerável Ba Merkadu Traballu

DILI, (TATOLI) – Diretór sira hosi Sekretaria Estadu Polítika Formasaun, Profisionál no Empregu (SEPFOPE) hamutuk ho reprezentante Konfederasaun Sindikatu Traballadór Timor-Leste (KSTL) no Kámara Komersiu Industria Timor-Leste partisipa workshop ne’ebé organiza hosi Centro Internacional da Formação OIT (Organisação Internacional do Trabalho) iha Cabo Verde durante loron lima.

Workshop ho tema “Programa Ativu Merkadu Traballu no Orientasaun Profisionál nasaun CPLP” hahú loron 22 to’o 26 maiu 2017.

“Vantajén hosi workshop ne’e maka hetan kuñesimentu kona-ba prátika di’ak no polítika no estratéjia hodi halo orientasaun profisionál ba grupu vulnerável sira, nune’e bele hatene merkadu traballu ne’ebé eziste”, Diretór Informasaun Merkadu Traballu SEPFOPE, Jenifer António D. C. Pui ba TATOLI via email hosi Cabo-Verde, sesta ne’e.

JUSTISA | Implementasaun Lei Protesaun Testemuña

JUSTISA | Implementasaun Lei Protesaun Testemuña

JSMP kongratula Tribunál Distritál Dili ba implementasaun Lei Protesaun Testemuña mesmu ho forma no âmbitu limitadu

JSMP kongratula Tribunál Distritál Dili ne’ebé hahú asegura implementasaun ba Lei Protesaun Testemuña mesmu iha forma ida-ne’ebé limitadu, wainhira hala’o julgamentu ba kazu ofensa ba integridade fízika grave ho ajenda rona depoimentu husi testemuña.

Tribunál konklui prosesu ne’e iha 15 Marsu 2017 no kondena arguidu HdSP ho pena prizaun tinan 10. Enkuantu ba arguidu JF no AX, Tribunál kondena ho pena prizaun tinan 2 suspende ba tinan 3 no aplika regra ba konduta atu arguidu na’in rua apresenta-aan periodikamente kada fulan durante tinan 2.

Lei Nú. 2/2009 kona-ba Protesaun Testemuña, promulgadu iha tinan 2009 ka maizumenus hahú tama iha vigor iha tinan 8 liuba kotuk. Lei ne’e hatuur obrigasaun Estadu hodi proteje no garantia direitu no liberdade sidadaun ne’ebé partisipa iha prosesu judisiál ruma nu’udar testemuña (sasin).

“Protesaun ba testemuña ne’e importante teb-tebes, atu ajuda deskobre faktus sira ne’ebé partense ba kazu ne’e. Testemuña tenke sente seguru atu fó depoimentu ho di’ak, no liu-liu la sente tauk hosi ameasa ka intimidasaun hodi asegura prova loloos ne’ebé ajuda Tribunál halo desizaun ida-ne’ebé justu,” dehan Luis de Oliveira Sampaio, Diretór Ezekutivu JSMP.

RAIMUNDO OKI | 'I'm not a criminal': press freedom stands trial in Timor-Leste

RAIMUNDO OKI | 'I'm not a criminal': press freedom stands trial in Timor-Leste

Journalist Raimundos Oki calls it an honest mistake, the PM says it was defamation, and a young democracy is tested

“If the court wants to send me to jail, I won’t be happy but I have to be brave. I will accept the final decision. I’m ready to be in prison if the court maybe wants to put me in the prison.”

Raimundos Oki, a 32-year-old journalist, is standing in the small offices of the Timor Post, in Timor-Leste’s capital Dili, exasperated with his government.

“I’m not a corruptor, I’m not a criminal.”

Oki is facing jail time as the country’s prime minister pursues a criminal defamation case against him and the Timor Post.

Last week Oki appeared in court alongside his former editor, Lourenco Martins Vicente, where prosecutors pushed for one year’s jail for Oki and a two-year suspended sentence for Martins. The pair will learn their fate and any subsequent sentence next week.

Illegal Indonesian, Timorese fisherman return to Australian waters driven by failings at home

Illegal Indonesian, Timorese fisherman return to Australian waters driven by failings at home

Illegal fishing in Indonesian and East Timorese waters is driving a rise in the practise in northern Australia, according to an Australian academic.

In a Darwin court last week, six Indonesian fisherman pleaded guilty to attempting to steal trochus shell near Browse Island, off the Kimberley coast.

The crew received fines ranging from $2,000 to $6,000, and two repeat offenders were sentenced to immediate jail time.

Even with last week's charges, the situation is a dramatic improvement on illegal fishing from its peak in 2005, according to Australian Fisheries Management Authority general manager of operations Peter Venslovas.

But industrial scale illegal fishing in Indonesian and East Timorese waters is forcing poor and exploited fisherman from those areas to return to the illegal fishing practices in northern Australia that were once common, researchers are warning.

Resensiamentu Obrigatoriu, Vota La Obriga

Resensiamentu Obrigatoriu, Vota La Obriga

DILI, (TATOLI) - Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Hernani Coelho fó hanoin katak, Nasaun Timor-Leste opta Resensiamentu Eleitoral obrigatoriu, maibé atu vota estadu no nasaun la obriga nia sidadaun.

“Resensiamentu iha estranjeiru ajusta mós iha rai laran, resensiamentu obrigatótiu, maibé ema ba vota la’ós obrigatóriu. Hanesan iha eleisaun prezidensial ema rejista barak mas vota ituan tamba sistema mak hanesan ne’e,” Hernani Coelho esplika ba jornalista sira iha salaun VIP MNEK, Sesta (26/5).

Ministru ne’e kompara uluk ita halo iha Austália ho Portugal de’it, agradese ba Austrália tamba fó apóiu tomak ba ekipa téknika ne’ebé halo servisu iha Austrália, maibé agora Loke tan, tuir planu sei halo mós eleisaun iha Korea no Inglatera.

Tanba ne’e, ekipa tékniku sira halo hela viajen ba estrajeiru atu hare kondisaun, bainhira iha relatóriu tama, Konselhu Ministru sei deside, inklui fó sai kona-ba númeru resensiamentu iha estranjeiru.

Rajaun Governu halo esforsu tomak atu mobiliza ema timoroan iha estranjeiru, tamba nu’udar sidadaun sira iha direitu atu vota atu kontribui ba dezenvolvimentu nasionál liuhosi hili partidu polítika sira ne’ebé sei ukun rai ne’e.

Aleinde ida ne’e minimiza taxa partisipasaun minimu iha elisaun hanesan iha elisaun prezidensial. governu halo ona avaliasaun iha eleisaun prezidensial konklusaun iha fator balun mak kauza partisipasaun ne’ebé minimu hanesan loron eleisaun ne’ebé iha loron servisu, distansia entre sentru votasaun ho ema nia hela fatin ne’ebé dok, no informasaun ladun to’o ba komunidade.

Tamba ne’e nia faze agora governu interven iha fatin tolu ne’e, buka atu eleisaun halo iha loron ne’ebé la’ós loron servisu no agora dadauk deside sei halo iha fin de semana, sentru votasaun sei hari bazeia proposta atu monta iha ne’ebé, no sei halo kampaña informasaun, governu sei dezenvolve mekanismu komunikasaun ba komunidade sira atu sira hetan informasaun diak.

Jornalista: Julia Chatarina | Editór: Manuel Pinto

Foto: Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), Hernani Coelho
Atualiza Kartaun Eleitorál Hanesan Prosesu Armonizasaun Distritu Ba Munisípiu

Atualiza Kartaun Eleitorál Hanesan Prosesu Armonizasaun Distritu Ba Munisípiu

DILI, (TATOLI) – Sidadaun ne’ebé atu atualiza kartaun eleitorál iha prosesu resensimentu, sei akontese mudansa naran distritu ba munisípiu no sub-distritu ba postu administrativu.

“Sidadaun ne’ebé iha ona kartaun eleitórál sei laiha data validasaun, mezmu muda hela fatin maibé naran palavra distritu ba munisípiu no sub-distritu ba postu administrativu tanba lei divizaun administrativu la eziste ona distritu maibé munisípiu, enkuantu kartaun identifikasaun sei vale ba prosesu eleisaun hotu-hotu”, esplika Diretór Jerál Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitórál (STAE), Acilino Manuel Branco ba Ajénsia Tatoli ohin iha Kaikoli.

Ezemplu, kuandu eleitór hela iha Bekora maibé hakarak muda fatin ba Komoro, entaun nia naran sai ona iha ne’eba signifika katak kartaun eleitór foun sei atualiza ho munisípiu no postu administrativu, enkuantu kartaun identifikasaun hotu sei vale hodi tuir eleisaun parlamentár.

“Bainhira eleitór balun mak uza hela kartaun distritu ou postu administrativu kontinua vale nafatin atu bele ezerse direitu votu iha eleisaun parlamentar iha 22 jullu”, hateten.

Eleitór balun ne’ebé kontinua uza asinatura hosi diretór sesante nian bele kontinua vale nafatin atu bele ezerse direitu iha festa demokrásia maibé bainhira ba atualiza automatikamente sai ona informasaun foun.

“Ita rejistu ba eleitór ne’ebé mak foin mak atinje tinan 16 atu ba tinan 17, la’os ita rejistu foun hotu kedan hosi eleitór hotu ne’ebé mak partisipa iha eleisaun sira ba kotuk.

Jornalista: Zezito Silva | Editora: Rita Almeida

Foto: Diretór Jerál Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitórál (STAE), Acilino Manuel Branco. Foto STAE
BIN LADEN 2 | O filho de Bin Laden está a seguir as pisadas do pai

BIN LADEN 2 | O filho de Bin Laden está a seguir as pisadas do pai

TERRORISMO

O filho do antigo líder da Al-Qaeda anda a gravar mensagens audio em sites jihadistas onde apela ao martírio e sacrifício em nome da guerra contra os infiéis

Hamza bin Laden, de 28 anos, filho de Osama Bin Laden (morto pelas forças norte-americanas), está a seguir as pisadas do pai. Segundo o jornal The Washington Post, começaram a aparecer em sites jihadistas, há duas semanas, gravações com a voz de Hamza a apelar aos combatentes para "infligirem perdas terríveis aos infiéis". "Sigam as pisadas dos que buscaram o martírio antes de vós!", apelou Hamza, numa voz cujo tom lembra o do pai Osama, refere o artigo.

Uma das gravações, de 13 de maio, foi colocada num desses sites jihadistas apenas duas semanas antes do atentado suicida de segunda-feira em Manchester, Inglaterra. Essa mensagem inclui um apelo específico à realização de ataques a cidades na Europa e nos Estados Unidos para vingar as mortes das crianças sírias em raides aéreos.

O Washington Post adianta ainda que estas gravações são a prova de que a Al-Qaeda está a iniciar um novo capítulo da sua história, mais violento e sangrento, garantem peritos em terrorismo ouvidos pelo jornal norte-americano.

Diário de Notícias
Duterte diz a soldados que assumirá responsabilidade por tudo o que fizerem, até por violações

Duterte diz a soldados que assumirá responsabilidade por tudo o que fizerem, até por violações

FILIPINAS

Não é a primeira vez que Duterte faz uma piada sobre violações

O presidente das Filipinas tentou tranquilizar os soldados que temem ser acusados de cometer abusos sob a lei marcial, declarada esta semana numa região do país, e usou o exemplo da violação, em jeito de piada, para dizer que assumirá total responsabilidade pelos atos dos soldados: "Se tivessem violado três, eu admito, a culpa é minha". Rodrigo Duterte, no entanto, salientou que não irá tolerar abusos.

Duterte tem feito muitos comentários polémicos, alguns considerados ofensivos, e é conhecido pelo estilo muito informal, com palavrões, ameaças e piadas. O discurso de sexta-feira foi feito perante soldados na ilha de Mindanao, onde o presidente impôs lei marcial na terça-feira para tentar esmagar os rebeldes. Os comentários surgiram depois de alguns grupos de defesa de direitos humanos terem considerado a decisão de declarar lei marcial excessiva.

"Se vocês tiverem problemas, eu tenho problemas. Mas pela lei marcial e pelas consequências e ramificações da lei marcial, eu e só eu sou responsável. Façam o vosso trabalho que eu tomo conta do resto", disse na sexta-feira, de acordo com a transcrição de um discurso citada pela Reuters. "Serei eu próprio a prender-vos", salientou, referindo-se a qualquer soldado que cometa uma violação, antes de brincar que "se tivessem violado três" a culpa seria assumida por ele.

Não é a primeira vez Duterte faz uma piada sobre violações. Causou indignação durante a campanha para as presidenciais, quando recordou um motim numa prisão em 1989, em que uma missionária australiana foi morta, dizendo que os presos tinham feito fila para violá-la e que como prefeito da cidade de Davao, onde o motim ocorreu, deveria ter sido o primeiro da fila. Pediu desculpa mais tarde, assegurando que não tinha a intenção de desrespeitar as mulheres ou vítimas de violação.

Diário de Notícias | Foto: Reuters
La Aprende Bisnis, Estranjeiru Domina TL

La Aprende Bisnis, Estranjeiru Domina TL

DILI – Jerasaun foun sira agora, kuandu la aprende Bisnis, maka ema estranjeru sira sei domina bisnis iha rai laran hodi hamoris sira nia ekonomia, no Timor oan kontinua sai atan ba ema lao rai sira maka moris.

Lia hirak nee hatoo husi Prezidente Partidu Frenti Mudansa Deputadu Jose Luis Guterres katak, presiza eduka ba jerasaun foun sira tanba bisnis nee diak tebes ba defende independensia nasaun nian, nee laos deit ba familia, maibe atu haree mos ba prespektiva estadu nian hodi labele fo egoismu, tanba nee jerasaun foun sira tenke aprende bisnis hodi nunee ba futuru ema rai seluk labele mai domina iha rai laran.

Jerasaun foun tenke fo tempu barak kontribuisaun ba nasaun ida nee, inklui mos jornalista sira hotu, tanba nasaun nee kontinua sei lapara, neebe ita mos presiza adapta mundu internasional, sei ita la adapta, ida nee bele perigu iha aban bainrua,” katak Lugu ba jornalista Jornalista sira Tersa (23/05/2017) iha Uma Fukun Parlamentu Nasional.

Nia hatete, ohin loron konsentra ba prosesu dezenvolvimentu, joven sira tenke fo kontribuisaun tanba tempu uluk jerasaun tuan fo forsa enerjia ba luta rezistensia, ohin loron jerasaun foun tenke fo forsa enerjia ba buat neebe dadaun lao hodi halo diak ba nasaun, tanba nee husu ba Timor oan sira liu-liu ba joven sira tenke aprende halo bisnis, se la aprende halao bisnis aban bainrua ema seluk mak sei kontrola nasaun ida nee liu-liu iha area bisnis.

LK Akadiru-Hun Konkorda Kria Suku Foun

LK Akadiru-Hun Konkorda Kria Suku Foun

Dili - Lider Komunitariu (LK) Suku Akadiru-Hun, Posto Administrativu Cristo- Rei, Administrasau Munisipiu Dili konkorda ho planu governu kria suku foun.

Xefe Suku Akadiru-Hun, Juvinal da Consecao hateten, planu governu husi Munisipiu Dili kriatan suku foun husi Suku Hera, Bairru-Pite ho Suku Comoro, ida nee tuir observasaun Xefe Suku Akadiru-Hun presiza duni. Atu nunee, bele ajuda xefe suku sira fasil kontrola komunidade sira liu-liu juventude hodi bele redus problema neebe iha, tanba durante nee suku hirak nee sempre mosu problema.  Nee duni, hakarak ka lakoi tenki loke duni suku foun.

Hau konkorda ho planu governu loke suku foun tanba bele kotrola komunidade sira ho diak,” haktuir Juvinal ba STL, Kinta (25/5/2017) iha Suku Akadiru-Hun.

Nunee mos Marcelino Ximenes nuudar komunidade Aldeia 20 de Setembru dehan, atu prepara-aan ba eleisaun ba lider komunitariu suku fun husi Suku Bebonuk katak, komunidade Aldeia 20 de Setembru  Bebonuk neebe sei sai suku ida,  dadaun prontu ona atu hili sira nia kandidatu Xefe Suku Bebonuk. Tanba nee husu ba ema neebe fo fiar nee atu servisu hakuak ema hotu karik ikus mai elitu duni ba xefe suku.

sábado, 27 de maio de 2017

Diskusaun OJE 2018, La Implika ba Saláriu

Diskusaun OJE 2018, La Implika ba Saláriu

DILI, (TATOLI) – Diretór Nasionál Orsamentu Estadu, Ministériu Finansa (MF), Salomão Yoaquim informa bainhira diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2018 karik akontese iha inísiu fulan tinan 2018 sei laimplika ba saláriu no vensimentu.

Despeza ba rekorrente mákina la’o beibeik no atende ho orsamentu duodésimu no laiha difikuldade tanba lei autoriza orsamentu duodésimu depois OJE aprova mak ajusta filafali.

Tuir lei Orsamentu Jestaun Finanseira hatuur ona katak duodésimu aplika OJE 2017 rasik.

“Tanba sá mak ita tenke utiliza  ida ne’e sai hanesan orsamentu ba saláriu ho duodésimu tanba aprova ona. Nia kalkulasaun mak ita lahalo duodésimu fulan rua ka tolu dalaida ne’e, lei lahatete maibé halo kalkulasaun fulan ida ita hasai dalaida”, Salomão esplika iha edífisiu MF, Aitarak-Laran, ohin.

Polítika hasai ba saláriu no beins ne’e klaru no depende ba desizaun polítika sé karik mak bele hasai mós husi kapitál dezenvolvimentu hodi finansia ba projetu, kontinua la’o hela maibé aprova fulan-fulan la’ós fulan tolu dalaida husi orsamentu orijinál 2017 nian.

Jornalista: Maria Auxiliadora | Editora: Rita Almeida

Foto: Diretór Nasionál Orsamentu Estadu, Salomão Yoaquim. Foto/Egas Cristovão.
Lei Anti Korrupsaun PN Sei Tau Prioridade Antes Mandatu

Lei Anti Korrupsaun PN Sei Tau Prioridade Antes Mandatu

DILI, (TATOLI) – Deputadu Komisaun A, ne’ebé trata kona-ba asunto lei iha Parlamentu Nasionál (PN), Arao Noe informa, antes de mandatu PN, komisaun submete ona lei anti korrupsaun ho lei sia seluk hodi hetan aprovasaun.

“Ami hakarak halo hotu kedas lei hirak ne’e to’o loron 19 jullu tamba iha loron 22 tama ona iha loron eleisaun Parlamentar,” Arao Noe dehan Ajensia TATOLI, via telefone, Sexta (26/05).

Komisaun A Parlamentu Nasionál  tau ona perioridade ba diskusaun lei importante sanulu hodi submete ba meja parlamentu nasionál atu deskuti no aprova iha mandatu ikus deputadu  terseiru lejislatura.

Lei sanulu ne’e kompostu husi Lei Poder lokál, Eleisaun Munisipal, Anti Korupsaun, Altersaun lei remuniratoriu Juizés, Lei Kriasaun Advogado, Lei Protensaun diretu labarik no seluktan.

Tuir data mandatu deputadu terseira lejislatura sei remata iha meadu agostu 2017 tamba ne’e komisaun A sei aselera prosesu diskusaun  hodi aprova ba lei 10 ne’e.

Iha loron, Kuarta agora (31/05) PN halo ona diskusaun espesialidade ba lei podér lokál no eleisaun Munisipal, depois ida ne’e PN kontinua ho alterasaun lei remuniratoriu juizéz no prokurador.

Hafoin aprova lei Poder lokál, eleisaun munisipal, komisaun sei kontinua kedas ho diskusaun ba lei Anti Korupsaun, Protesaun ba diretu labarik, alterasaun lei remuniratoriu Juizés no seluk tan.

Entertantu antes Eis Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak relata, iha ninia mandatu promulga ona lei husi Parlamentu Nasionál hamutuk limanulu resin.

Jornalista: Agapito dos Santos | Editór: Manuel Pinto

Foto: Deputadu CNRT, Arao Noe
Estudante Tenki sai Ajenti Paz

Estudante Tenki sai Ajenti Paz

DILI, (TATOLI)– Dekanu Fakuldade Siénsia Sosiál (FSS), Eurico dos Reis de Araújo apela ba estudante ne’ebé mak sei gradua hosi Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL) kontinua promove paz iha sosiedade.

“Estudante tenke sai ajente ba  paz hodi promove nafatin valór paz nian atu serbi komunidade,” haklaken dekanu Eurico iha kampus FSS, Kaikoli, Kuarta (26/05) iha serimónia judisium ho tema: Ami Mai Aprende, Fila hodi Serbi.

Tuir Dekanu bainhira sai husi komunidade akadémika, ba fali hamutuk ho sosiedade, estudante presiza serbi nafatin komunidade ho dalan ne’ebé dignu.

Nune’e nia husu estudante ne’ebé sei gradua iha loron, 31 fulan ida ne’e tenki komunga prinsipiu katak, “Imi fila ba  komunidade atu serbi, serbi ho dignidade.”

Serbi ho dignidade nee, mak estudante presiza nafatin kumpri no hanai nafatin valór  universidade nian inklui hahii nafatin  almamater ne’ebé sai nu’udar identidade universidade nian no kaer metin nafatin ita-nia soberania.

Basa Soberania Timor ne’e Sosa ho isin no raan no ema barak  mak lakon nia vida tanba ne’e imi tenke kaer metin.

Entretantu estudante FSS ne’ebé tuir judisium ohin nee hamutuk ema na’in 54. Judisium rasik realiza bazea ba protokolu nú. 23/FCS/D/2017. Nomós haktuir ba konstituisaun RDTL artigu 59, lei baze Ministériu Edukasaun inklui dekretu lei 16/2010, fulan outubru kona-ba estatutu UNTL nian.

Tuir mós, polítika  nasionál Edukasaun no kultura, regulamentu akadémiku UNTL, estatutu FSS artigu 5 no 4 alínea C nomós ata ofisilizasaun UNTL.

Jornalista: Rafy Belo | Editór: Manuel Pinto | Foto: Rafi/TATOLI
Lakumpri Regas Eskola, Estudante Labele Tuir Prosesu Aprendizajen

Lakumpri Regas Eskola, Estudante Labele Tuir Prosesu Aprendizajen

DILI – Bainhira lakohi kumpri regras eskola neebe implementa ona, sira labele tuir prosesu aprendizajen iha sala laran.

Tuir Direitora Eskola Bazika Central (EBC), Fatumeta, Fernanda Caldeira Belo hatete, sira establese ona regras ba estudante sira, tuku 7.45, estudante sira hotu tenke iha ona resintus  eskola, para sira bele halao prosesu aprendizajen iha eskola.

Ami iha nee establese ona regras ba estudante sira, tuku 7.45, estudante sira hotu tenke iha ona resintus eskola, para sira bele halao sira nia prosesu aprendizajen, maibe bainhira buat sira nee ami hatur hotu tiha ona, hanesan ita boot sira haree ona, iha liur nee ba labarik sira barak, nee laos konsikoensia nee ami professor sira, tanba ami kontinua halao knar hanesan professor, tanba ami hatoo buat neebe mak ami nian obrigasaun, maibe realidade mak ita boot sira haree ho matan estudante barak iha liur,” dehan Fernanda ba STL iha nia knar fatin Fatumeta Dili, Sesta (26/05/2017).

Nia hatete, estudante sira neebe mak iha liur, laos professor sira mak duni, maibe estudante sira mak sempre mai eskola tarde, tanba tuku 8.10 ou tuku 8.20 foin tama eskola, entaun eskola tau regras ida katak, tuku 8 pas nee sira bele tama.

Nunee mos Eduardo Santos, hanesan professor curriculum iha EBC refere hatete, regras nee implementa kedas iha tinan 2012, tanba nee, too agora eskola sei nafatin implementa, tuku 8 nee estudante hotu-hotu tenke iha sala laran, para professor sira tama fo prosesu aprendizajen. Jacinta Sequeira/Terezinha de Deus

Suara Timor Lorosae