terça-feira, 27 de junho de 2017

MP timorense pede penas de prisão de oito anos para casal português retido em Díli

MP timorense pede penas de prisão de oito anos para casal português retido em Díli

Díli, 27 jun (Lusa) - O Ministério Público timorense pediu hoje oito anos de prisão para os dois portugueses acusados de vários crimes financeiros e retidos em Díli desde outubro de 2014.

Tiago e Fong Fong Guerra foram julgados no Tribunal Distrital de Díli, acusados dos crimes de peculato, branqueamento de capitais e falsificação documental, relacionados com uma transferência de 859.706,30 dólares (792 mil euros), feita em 2011 por um consultor norte-americano para a conta da empresa da arguida.

Nas alegações finais, o Ministério Público pediu a condenação do casal pelos crimes de peculato e branqueamento de capitais e penas de prisão de oito anos cada para um dos dois arguidos, além do pagamento de uma indemnização no valor de 859.706 dólares, com juros desde 2011.

O MP considerou que a pena de prisão pedida era mais baixa do que o suposto porque tinha em conta "circunstâncias atenuantes",incluindo o facto de os arguidos "terem cooperado com a justiça e não terem antecedentes criminais".

Parpol Balun Komesa Lansa Promesa Falsu

Parpol Balun Komesa Lansa Promesa Falsu

DILI - Partidu Politika (Parpol) oras nee komesa halo ona promesas bar-barak ba povu liu husi sira nia programa kampanha politika neebe lao dadaun. Maibe fiar katak promesas politika sira nee bele realija karik sira manan kaer ukun tinan lima mai.

Lia fuan hirak nee hatoo husi Xefe Suku Kampo Alor Alcina Carvalho dos Santos ba STL iha Hotel Timor Dili Tersa, (27/6/2017). Tuir nia observasaun jeral iha kampanha neebe lao durante semana ida nee diak teb-tebes.

Iha partidu balun nebe fo promesa ba komunidade Aitarak Laran karik manan iha elisaun.  Maibe lamanan tamba hotu-hotu mai ho komprimisiu idak-idak nian. Tamba hau rona husi komunidade katak parpol balun halo kampanha kualia hanesan nee. Karik mai parpol sira manan realija duni promesa nee hau agradese tamba nudar xefe suku. Parpol sira tama iha hau nia suku mos lafo kunhesementu ba Suku maibe fo deit kunhesementu ba Aldeia maibe ba hau laiha problema,” nia dehan.

Sekertariu Geral Conselu Juventude Timor Leste (CNJTL) Luis Mendes Ribeiro, S. Sos dehan durante sira nia fiskalijasaun ba kampanha eleitoral sira nebe lao durante nee iha munisipiu sira komesa hamosu ona promesa falsu ba povu, neebe ladun kumprende kona ba prosesu politiku. Tuir lolos ba hato nia programa laos ba halo promesas.

Adjuntu Diretor Fundasaun Mahein (FM) Joao Almeida nia observasaun injeral iha kampanha eleitoral nebe lao durante nee katak sedauk rejistu kaju insidente ruma iha prosesu kampanha nia laran. Justinho Manuel

Suara Timor Lorosae
Foos Armazein 03 Tibar Nia Kondisaun Sei Di’ak

Foos Armazein 03 Tibar Nia Kondisaun Sei Di’ak

DILI, (TATOLI) - Prezidente Konsellu Administrasaun, Sentru Lojístiku Nasionál (SLN), Nívio Magalhães informa, foos ne’ebé rai iha armazein O3 Tibar nia kondisaun sei di’ak no lakontaminadu ho mikrobiolojia no kímiku ruma ne’ebé perigozu ba ema nia saúde.

“Saku foos nian iha liur fo’er, maibé fo’er tanba armazein ne’ebé konstrui iha IV Governu Konstitusionál nia kondisaun agora ladún di’ak. Atu rezolve problema ne’e, SLN halo ona limpeza hodi hamoos saku ne’ebé fo’er no SLN mós sei reabilita armazein ne’e tanba ho kondisaun  ne’ebé di’ak mak bele asegura kualidade foos ne’ebé rai iha armazein,” Nívio Magalhães informa ba TATOLI, foin lalais ne’e.

Nia promete katak atu suporta programa merenda eskolar SLN sei aloka foos ne’ebé ho kualidade di’ak ba programa ne’e tanba benefisiáriu husi programa ne’e mak futuru nasaun nian.

Relasiona ho rekomendasaun husi  Autoridade de Inspesaun no Fiskalizasaun  Atividade Ekonómika, Sanitária e Alimentár (AIFAESA) atu SLN halo teste ba foos http://www.tatoli.tl/2017/06/foos-iha-armazein-tibar-kualidade-menus/ ne’ebé rai iha armazein 03 Tibar, nune’e SLN husu Sucufindo Indonézia atu halo teste laboratóriu kompletu ba foos refere bazeia ba estandarte.

Teste laboratóriu ne’ebé halo husi Sucufindo mak SNI 6128:2015 kona-ba foos, SNI 01-4866-1998 sobre teste kontaminasaun arséniu iha hahán, SNI 01-2896-1998  kona-ba teste kontaminasaun metál iha hahán no SNI 01-2891-1992 teste sobre hahán no hemun.

“Tanba AIFAESA haree ba kadar air (teór bee) de’it, ne’ebé restu tan ne’e SLN halo hotu teste ba parámetru sira hanesan kualidade foos, kímiku, biolojia no mikrobiolojia ne’ebé nia rezultadu negativu hotu. Ami hato’o tiha ona rezultadu ne’e ba AIFAESA, tanba ne’e mak ami deside atu kontinua programa hasai foos iha armazein tanba foos ne’e laperigozu ba saúde”, Nívio dehan  iha Bebora-Dili.

Jornalista: Maria Auxiliadora | Editór: Manuel Pinto

Foto: Funsionáriu SLN halo limpeza iha armazein 03 Tibar hodi hamoos saku foos ne’ebé fo’er. Foto/SLN.
Xanana Eskritór, La’ós Polítiku De’it

Xanana Eskritór, La’ós Polítiku De’it

DILI, (TATOLI) - Banda Klibur Funu Na’in Naroman fó omenajen ba eis-lider rezisténsia, Kay Rala Xanana Gusmão ne’ebé komemora nia aniversáriu iha 20 juñu ne’e ho aprezentasaun literatura, tanba konsidera Xanana nu’udar eskritór, no literatura ida iha Timor.

“Ami fó omenajen ba Xanana nia aniversáriu liuhusi literatura,” responsável banda, Abe Barreto iha nia aprezentasaun kona-ba “Literatura timorense em debate – Debate sobre o Poeta Xanana Gusmão e Poemas recitados e cantados” iha Fundação Oriente, iha fin-de-semana ne’e.

Hodi hatutan mós katak sira organiza atividade ida ne’e tanba konsidera katak eis-lider rezisténsia ne’e la’ós nu’udar polítiku de’it maibé mós nu’udar aman ida ba literatura.

“Hakarak fó koñese ba públiku katak Xanana ne’e eskritór, literatura ida, la’ós polítiku de’it,” poeta timoroan ne’e akresenta.

“Xanana nu’udar mós poeta kontamporaneu boot ida,” nia reforsa hodi diriji tan ba eis-lider rezisténsia ne’e.

Entretantu atividade ne’ebé banda ne’e hala’o durante aprezentasaun mak debate kona-ba poema Xanana nian: “Mar Meu”. Nune’e mós halo leitura públiku kona-ba poema esperança rasgada, jerasaun ho autór husi Xanana rasik inklui knananuk ho títulu, Tansa ita Lemorai husi Abe Barreto.

Iha biban hanesan, iha atividade “Literatura timorense em debate” ne’e iha mós atuasaun husi foinsa’e timoroan sira, feto no mane ne’ebé hadomi literatura no hetan apresiasaun husi partisipante sira.

Partisipante sira mak hanesan profesór sira, estudante nomós públiku enjerál.

Jornalista: Rafy Belo | Editór : Manuel Pinto

Foto: Kay Rala Xanana Gusmão
Lú-Olo Promete Sei Tau Matan ba Toos-Na’in

Lú-Olo Promete Sei Tau Matan ba Toos-Na’in

DILI, (TATOLI) - Prezidente da Repúblika (PR) Francisco Guterres Lú-Olo promete sei halo esforsu hotu hodi tau matan ba toos-na’in sira nia preokupasaun liu-liu hasa’e produsaun lokál.

“Prezidenti Repúblika hateten ona ba toos na´in sira katak nia (Prezidenti) sei tau matan ba toos na´in sira nia preokupasaun,” reprezentante Uniaun Agrikultura Ermera, Alberto Martins Guterres, hato´o informasaun ne´e ba jornalista sira iha Palásiu Prezidénsia Repúblika, Bairu-Pité, Dili, Tersa ne´e, hafoin ramata fó sira nia apresiasaun ba Xefi Estadu Lú-Olo.

Reprezentante movimentu tolu hanesan Movimentu Populár Reforma Agraria, Uniaun Agrikultura Ermera no Kdalak Sulimutu Institute ohin hala´o inkontru ho Prezidenti Repúblika, Dr. Francisco Guterres Lú-Olo, ho objetivu fó apresiasaun ba xefi Estadu ne´ebé maka promulga ona Lei Rejime Espesiál Titularidade (Lei Rai).

Tuir sira nia observasaun lei Rai hanesan gia marsa ida ba toos na´in sira hodi bele garante saida maka toos na´in sira halo iha toos laran. Maibé bainhira laiha lei, toos-na’in labele halo buat ida iha toos laran.

Iha biban ne´e, reprezentante hosi movimentu tolu ne´e rekomenda ba Prezidenti Repúblika atu asegura lei ne´e bele la´o di´ak iha baze, hala´o kapasitasaun ba toos na´in sira atu hasa´e produsaun lokál no Estadu presiza fó subsídiu ba toos na´in sira.

Jornalista: Xisto Freitas | Editór: Manuel Pinto

Foto: Reprezentante Uniaun Agrikultura Ermera, Alberto Martins Guterres, ko´alia ba jornalista sira. Imajen Ajénsia TATOLI/Xisto Freitas
Unidade No Paz Mak Determina Futuru Dezenvolvimentu

Unidade No Paz Mak Determina Futuru Dezenvolvimentu

DILI - Dezenvolvimentu atu lao diak persiza kria unidade no paz, husi aldeia too munisipiu. Tanba unidade no paz nuudar factor determina ba futuru dezenvolvimentu. Laiha unidade no paz mak dezenvolvimentu sei lalao ba oin.

Madre Juliana Marques, SSPS hatoo lia-hirak nee ba STL iha Salaun Madre Canosiana Becora foin lalais.

Tuir Madre Juliana katak, tuir nia obsevasaun durante nee iha ona dezenvolvimentu neebe lao, maske balun seidauk. Maibe ita agradese liu husi buat neebe ita nian ulun sira halo ona, husi premeiro governu too mai VII Governu, buat barak halo ona liu husi dezenvolvimentu nee rasik.

Maske nunee husu ba governu dezenvolvimentu importante tanba nee kria nafatin iha Timor laran tomak. Nunee mos husu mos ba komunidade sira atu dezenvolvimentu nee lao ba oin presiza mos povu Timor laran tomak nian partisipasaun liuliu kria unidade, paz iha ita suku laran atu nunee bele asegura prosesu dezenvolvimentu.

Parpol Seidauk Komete Iregulariedade Durante Kampania

Parpol Seidauk Komete Iregulariedade Durante Kampania

DILI - Too oras nee Komisaun Nasional Eleisaun (CNE) seidauk simu keixa ruma husi entidades publiku balun, relasiona irregularidade neebe Partidu Politik (Parpol) sira komete.

Tuir Prezidente Komisaun Nasional Eleisaun (CNE), Alcino Barris katak, durante atividade kampania Partidu Politik, laiha ida mak komete irregulariedade boot.

Partidu Politik seidauk komete iregulariedade ruma tanba durante nee partidu politik sira kopera tebtebes ho Komisaun Nasional Eleisaun,” dehan Alcino ba jornalista sira iha Salaun CNE, Caicoli-Dili, Kinta (22/06/2017).

Prezidente CNE haktuir, sira iha koperasaun neebe diak tebtebes ho Komisaun Nasional Eleisaun ho ninia delegadu sira neebe oras nee, destaka iha munisipiu 12 inklui RAEOA.

Iha fatin ketak, Komunidade Abel Boavida esplika, durante atividade kampania partidu politik sira nian lao ho diak, laiha problema ida boot hodi afeita ba instabilidade nasional. Raimundo S. Fraga

Suara Timor Lorosae
Timor-Leste precisa de um Plano Nacional de Formação de Quadros | M. Azancot de Meneses

Timor-Leste precisa de um Plano Nacional de Formação de Quadros | M. Azancot de Meneses


Próximo governo de Timor-Leste terá que conceber um Plano Nacional de Formação de Quadros

No dia 22 de Julho realizar-se-ão as próximas eleições legislativas em Timor-Leste e será formado o VII Governo Constitucional. Independentemente do governo que vier a ser formado, o país tem um Plano Estratégico de Desenvolvimento projectado para 2030 que não poderá deixado de ser tomado em consideração pelo novo executivo.

O Jornal Tornado, sobre esta problemática, decidiu entrevistar o Dr. Azancot de Menezes, especialista em educação e formação, considerado um dos quadros superiores mais conceituados de Timor-Leste.
Entrevista

Jornal Tornado: Dr. Azancot de Menezes, bom dia, começamos por agradecer a sua disponibilidade em conceder esta entrevista que nos parece fundamental para quem deseja compreender melhor a situação em Timor-Leste. Num momento em que se aproxima a formação de um novo governo, gostaríamos de saber a sua opinião relativamente à implementação e cumprimento do Plano Estratégico de Desenvolvimento de Timor-Leste.

Azancot de Menezes: O Plano Estratégico de Desenvolvimento de Timor-Leste (2011 – 2030) apresenta um sumário de estratégias, acções e metas para 2020, destacando que o sistema de educação e de formação profissional deverá formar os recursos humanos qualificados que Timor-Leste necessita para continuar a construção da Nação.

O documento estratégico refere, também, que em 2030 o povo de Timor-Leste será instruído e bem formado, com longa esperança de vida e produtiva, e terá acesso a uma educação de qualidade que lhe permitirá participar no desenvolvimento económico, social e político da nossa Nação.

Segundo o plano governamental, haverá um serviço de saúde abrangente e de grande qualidade, acessível a todos os timorenses, e terá sido reduzida a pobreza porque haverá elevados níveis de rendimento e melhorado a produtividade nacional, com recursos naturais e o meio ambiente geridos de forma sustentável para benefício de todos, havendo sectores de indústria criativas que contribuirão para a nossa economia e o nosso sentido de identidade nacional.

O documento, tal como o apresenta, é ambicioso e todos sabemos que da teoria à prática há um longo caminho a percorrer, principalmente devido ao facto de Timor-Leste estar com carência de quadros. Concorda comigo? 

Totalmente! O nosso país enfrenta esse problema, de forma conjuntural e estrutural. Não temos quadros médios e superiores em número suficiente e qualificados! Portanto, a educação e a aposta na qualificação dos recursos humanos são imperativos para se dar cumprimento ao Plano Estratégico de Desenvolvimento de Timor-Leste.

Quadros médios e superiores

Em Maio de 2017 realizou-se, em Díli, o 3º Congresso Nacional de Educação. Sabemos que estiveram presentes especialistas e houve o envolvimento do governo…

Este encontro, sem dúvida, foi uma excelente iniciativa do Ministério da Educação, contudo, ao falarmos em educação e formação, na prática, continuamos sem encontrar respostas relativamente ao perfil dos professores que desejamos para Timor-Leste, informações que são imprescindíveis para a mudança qualitativa da educação e do futuro do nosso país.

Quais são os principais constrangimentos em relação à formação de professores e de quadros técnicos em geral?

Há um conjunto de questões fundamentais que devem merecer análise cuidada e necessitam de ser discutidas pelos especialistas e pelos decisores que definem as políticas do país.

No domínio da educação, por exemplo, não se sabe em rigor qual é o ponto de situação actual em relação à formação inicial e contínua de professores. Até ao momento não foi ainda realizada uma avaliação credível sobre a formação de professores em Timor-Leste.

Quais são os custos, os recursos humanos, os materiais e o equipamento necessários para darmos cumprimento a uma política educativa de qualidade defendida no Plano Estratégico de Desenvolvimento? Colocar este tipo de perguntas e encontrar respostas é um desafio crucial para a resolução de muitos constrangimentos inerentes à formação e educação.

Prioridade após as eleições?

Após a realização das próximas eleições legislativas será formado o VII Governo Constitucional. Na sua opinião, o que é que o governo deveria realizar como prioritário no domínio da formação de quadros no âmbito do plano Estratégico de Desenvolvimento de Timor-Leste?

O novo executivo nacional, seja ele qual for, não poderá deixar de assumir como relevante e altamente estratégico introduzir na agenda política nacional a importância da obrigatoriedade que se impõe em torno da concepção de um Plano Nacional de Formação de Quadros (2018-2028).

O país tem doze instituições de Ensino Superior, públicas e privadas. Estima-se que existam 1222 docentes com o grau de licenciado, 750 com o grau de mestre e 50 com o grau de doutor.

Mas, pergunto, quais são de facto as necessidades de formação graduada e pós-graduada? Há algum estudo realizado sobre essa matéria e que oriente as universidades e escolas superiores?

Quais são as prioridades e programas de acção para a formação de quadros médios e superiores, para a administração pública e outros sectores? Quais são os resultados esperados e a estimativa de custos para os programas de formação de quadros?

Há algum documento orientador sobre a política de formação profissional na administração pública? Existe um balanço de necessidades de formação da oferta educativa interna nos domínios estratégicos de formação média e superior?

Plano Estratégico de Desenvolvimento de Timor-Leste (2011 – 2030)

Timor-Leste precisa de um documento orientador para a formação de quadros que tenha em consideração as necessidades de formação? É isso que defende?

Com certeza! Para respondermos de forma eficaz a questões desta natureza é imprescindível que Timor-Leste conceba um documento orientador da capacidade em termos técnicos e científicos, em harmonia com o Plano Estratégico de Desenvolvimento de Timor-Leste (2011 – 2030), e que de forma sustentável consubstancie um plano de implementação especificando aspectos de operacionalização, acções, cronogramas e investimentos.

O próximo Governo de Timor-Leste, caso esteja mesmo interessado no desenvolvimento social e económico do país, como espelha o Plano Estratégico de Desenvolvimento de Timor-Leste (2011 – 2030), terá que assumir o compromisso
de garantir a estratégia nacional de formação de quadros mediante um Plano Nacional de Formação de Quadros e que este seja um documento estratégico, com rigor científico, pelo seu horizonte de acção, e com projecções sobre as necessidades de formação até, digamos, 2028.

Dr. Azancot de Menezes agradecemos muito o seu contributo em ajudar-nos a compreender melhor a situação de Timor-Leste. Desejamos os melhores sucessos para o próximo governo e para os timorenses.

Eu é que agradeço! A discussão e a análise com pensamento crítico é um dos défices do nosso país, portanto, será sempre um prazer e obrigação minha discutir e problematizar em torno de questões tão importantes e estratégicas para o nosso desenvolvimento.

segunda-feira, 26 de junho de 2017

AIR ASIA | Avião começa a tremer violentamente e comandante diz aos passageiros: “Rezem”

AIR ASIA | Avião começa a tremer violentamente e comandante diz aos passageiros: “Rezem”


Aconteceu num voo entre a Austrália e a Malásia com 359 pessoas a bordo, e podia ter resultado numa tragédia

"Rezem. Eu vou rezar e esperemos conseguir voltar a casa em segurança". Quando o comandante do Airbus 330 disse estas palavras aos seus passageiros, qualquer ideia de que pudesse não haver perigo acabou para eles. O avião tremia fortemente, e a atitude da tripulação deixava bem transparecer que a situação era séria.

Foram momentos de grande pânico a bordo do avião da AirAsia que este domingo partiu às 7h locais (meia-noite em Lisboa) do aeroporto de Perth (Austrália) com destino a Kuala Lumpur, na Malásia. Uma hora após a descolagem, um dos motores na asa esquerda avariou-se com uma explosão violenta e o efeito foi dramático. As vibrações são bem visíveis nos vídeos captados por passageiros, e os sentimentos destes também.

"Foi literalmente como se estivéssemos sentados em cima de uma máquina de lavar" durante a centrifugação, descreveu mais tarde um passageiro. "Podíamos ver lá fora o motor que estava realmente a abanar na asa. Começou a tremer e abanar depois da explosão".

Com 359 passageiros a bordo, a perda de vidas teria sido massiva. Segundo uma testemunha, muitos passageiros começaram a chorar e procuraram contactar familiares. A AirAsia já há três anos teve um acidente em que morreram outras 162 pessoas.

Desta vez, as coisas correram melhor. O avião conseguiu regressar e aterrar em Perth três horas após a descolagem. Ouviu-se um aplauso geral no interior do aparelho, e vários passageiros elogiaram publicamente a tripulação.

O capitão limitou-se a explicar que houve "problemas técnicos". Agora esperam-se os resultados da investigação oficial.
Luís M. Faria | Expresso
Musulmanu La Iha Opsaun Politika

Musulmanu La Iha Opsaun Politika

DILI - komunidade musulmana iha opsaun ba partidu neebe sira hakarak atu hili, maibe iha organizasaun la iha opsaun politika.

Tuir Sekretariu jeral konselhu superior musulmana Boaventura Soares da Silva katak, agora Timor Leste, hasoru eventu importante mak elesaun parlamentar. Nunee islamiku sira, em termus organizasaun la iha opsaun politika.

Ita iha eventu principal, neebe sei infrenta agora, elesaun parlamentar. Husi komunidade islamika, pesoalmente ami halo opsaun ba partidu neebe ami hakarak, mas em termus organizasaun ami la iha opsaun politika. Se deit mak sae, ba ami apoiu, importante atu hadia ita nia rain, liu liu ba dezenvolvimentu humanu, fiziku no em termus jerais, ”hateten Boaventura ba Jornalista sira iha Majid Anur Domingo, ”(25/06/2017).

Nia hatutan, Kampanha eletoral neebe lao, akompanha iha media, lao diak. Tanba Timor Leste infrenta situasaun barak ona, no komunidade maduru iha buat sira nee, ho programa diferente maibe, komunidade maduru ona.  Tanba media nia papel loke dalan ba ema hotu, akompanha hodi hatene situasaun.

Iha fatin seluk, Komunidade Musulmana Marito Matos hateten, partidu neebe sei manan iha elesaun, tenke kria pas. Tau matan ba povu sira, atu bele hadia dezenvolvimentu. Terezinha De Deus

Suara Timor Lorosae
Relasaun Seksual Livre TL Atinji 60%

Relasaun Seksual Livre TL Atinji 60%

DILI - Numeru relasaun seksual livre iha Timor Leste atinji porsentu neen nulu (60%), tuir dadus Comisaun Nasional Combate HIV-SIDA rezista iha tinan 2016.

Tuir Sekretariu Ekzekutivu Comisaun Nasional Combate Hiv-Sida Timor Leste CNCS-TL Daniel Marcal dehan, numeru ida nee hatudu katak Timor Leste iha hela situasaun perigoju nia laran wainhira joven sira lakuidadu-an.

“Ita nia kazu HIV-SIDA rezista 2016 hamutuk 642 kazu atinji porsentu neen nulu (60%),” dehan Daniel ba STL wainhira halao atividade sosializasaun konaba firus HIV, iha eskola São Jose Operariu, Delta-Dili, Sesta (23/06/2017).

Sekretariu hatutan, dadus ida nee hatudu katak ema sira neebe halo relasaun seksual livre hodi konaba moras HIV-SIDA nee hahu husi idade 15 too 25 anos nee porsentu 28 (28%), ba idade 25 too 44 nee mos hetan ho total porsentu neen nulu (60%), Kuaze distritu hotu iha Timor nee iha ona rua tolu ba leten.

Iha fatin ketak, estudante UNTL, Romao Piedade dehan, atu prevene moras HIV-SIDA iha Timor Leste sei lori tempu barak, maibe Komisaun Nasional Kombate HIV-SIDA tenke kontinua halo sosializasaun ho maximu. Raimundo S. Fraga

Suara Timor Lorosae
Asanami, Husu Fretilin-CNRT Vota Ba PD

Asanami, Husu Fretilin-CNRT Vota Ba PD

VIQUEQUE – Prezidente PD, Mariano Asanami Sabino husu ba inan aman sira iha Viqueque atu votu ba PD tamba partidu PD fiar metin iha inan aman sira iha atu vota ba PD numeru 13.

Tuir Prezidente Demokratiku, Mariano Asanami Sabino iha kampania datolu hateten, Kompaneiru sira ita ohin (Kinta-red) ouituan deit, hau lalika koalia barak ida tamba hau fiar metin iha hau nia inan aman sira husi Viqueque laran rona hela no sira husi partidu seluk rona hela.

“Hau husu votu ba PD tamba nee husu ba inan aman sira numeru tuu ba numeru 13, hau mos husu ba Fretelin, hau husu ba CNRT atu vota ba PD, kompaneiru ami sira imi nia oan sira, maubere oan sira ami uluk tau kamiza hakerek Fretelin iha militar Indonesia nia oin no tama too iha the zoo hodi hakarak hatene ami nia direitu,” dehan Asanami, iha kampu futebol Biloi, Viqueque, Kuarta (22/06/2017).

Nia hatutan, maske iha situasaun difisil nia laran no funu nia laran ami hakarak fo ami nia kakorok ba maun Xanana, no ohin ami sei moris hela, ami hakarak dezenvolve rai ida nee. PD ninia hakarak ba maun boot sira nee diak liu tur deit hodi tau matan ba jerasaun foun kuandu kaer ukun la lao tuir prinsipiu fundamental konstituisaun nian.

“Kuandu ami kaer ukun mak la diak maun boot sira diak liu hare no observa no kuandu la aselera dezenvolvimentu hase kedas katak ida nee la diak, ida neeba mak diak tamba nee ami prontu buat hirak nee kuandu sira tur nuudar aman ba nasaun,”dehan Asanami. Domingos da Piedade Freitas

Suara Timor Lorosae
PD Manan Sei Fo Uma no Salariu Diak ba Sefi Suku

PD Manan Sei Fo Uma no Salariu Diak ba Sefi Suku

VIQUEQUE – Partidu Demokratiku (PD) sei halo uma ba sefi suku no fahe kareta no hasae vensimentu, wainhira povu fo fiar no fo votos ba PD manan maioria iha Eleisaun Parlamentar (Elpar), 22 Jullu 2017.

Presidente PD, Mariano Assanami Sabino, hasai liafuan nee iha komisiu politiku ba kampana datoluk  iha munisipiu Viqueque (22/06).

"PD manan, hakarak halo uma Dinas ba xefe suco sira, kareta ida no hasa’e vensimentu kada fulan $.350 Dollar,” dehan Assanami.

Assanami dehan, laos xefe suco deit. Maibe sei hasae mos salariu delegadu suco no xefe aldeia sira.  Hasae osan Xefe aldeia sira nian, tanba sira eleitu husi povu tanba ne’e presiza hasae mos sira nia salariu.

Aliende ne’e, PD mos hakarak hadia uma povu kbi’it laek sira, atu nune’e sira bele hela ho dignu. Loron tuir mai PD sei kontinua nia kampana iha munisipiu Manatutu postu adminisrtativu natarbora iha loron sesta (23/06).

Xefi aldeia Caraubalu, Izac Soares katak kona deklarasaun partidu PD nian sente kontente tebes  tamba bele adia autoridade lokal nia moris maibe depende partidu PD manan maioria. Domingos Piedade

Suara Timor Lorosae
Estudu: Portugal hanesan nasaun daruak iha Eropa ne'ebé konfia liu iha notísia sira

Estudu: Portugal hanesan nasaun daruak iha Eropa ne'ebé konfia liu iha notísia sira

Portugal hanesan nasaun daruak iha Eropa ne'ebé maka fiar liu iha notísia sira, tuir Finlándia, aprezenta persentajen ida konfiansa nian besik 58%, fó sai hosi estudu ida iha loron-kinta ne'e.

Tuir Digital News Report 2017, ne'ebé halo hosi Reuters Institute for the Study of Journalism, konfiansa iha media iha diferensa maka'as iha nasaun 36 ne'ebé analizadu, Finlándia hanesan nasaun ne'ebé nia konfiansa aas tebes no to'o persentajen (62%), Grésia no Koreia-Súl hanesan nasaun sira ne'ebé nia nível konfiansa ki'ik liu (23%).

Konfiansa tuun 7%, ba 43%, dezde referendu 'Brexit' nian.

Kuaze 1/3 hosi amostra (29%) afirma katak dalabarak evita notísia sira ka ladún haree no sira ne'e, kuaze metade (44%) hatete katak halo tanba notísia sira iha efeitu negativu ida iha nia humor no baln (33%) hatete katak la fiar iha fidelidade hosi notísia sira.

Estudu fó sai mós katak iha Portugal, marka offlne tolu ne'ebé uza liu hanesan fonte hosi notísia sira maka SIC, TVI no RTP, no iha online maka Notícias ao Minuto, SAPO ho SIC Notícias.

PORTUGAL DEFRONTA O CHILE NAS MEIAS-FINAIS DA TAÇA DAS CONFEDERAÇÕES

PORTUGAL DEFRONTA O CHILE NAS MEIAS-FINAIS DA TAÇA DAS CONFEDERAÇÕES

AUSTRÁLIA EMPATOU COM O CHILE E FOI ELIMINADA

Sul-americanos empataram com a Austrália (1-1) e passam grupo B em segundo

A Seleção de Portugal vai defrontar o Chile nas meias-finais da Taça das Confederações, na quarta-feira, depois de a formação sul-americana ter empatado frente à Austrália (1-1) e de a Alemanha ter vencido Camarões (3-1).

Portugal, campeão europeu, venceu o Grupo A e vai disputar uma vaga na final frente à seleção chilena, na quarta-feira, em Kazan, depois de o bicampeão da Copa América ter terminado o agrupamento B na segunda posição, com cinco pontos.

A Alemanha, campeã do mundo, assegurou a vitória na 'poule', ao derrotar os Camarões, por 3-1, e vai defrontar o México, segundo do Grupo A, na quinta-feira, em Sochi. A final da Taça das Confederações está marcada para 02 de julho, em São Petersburgo.

Record | Foto: Reuters
ADEUS AUSTRÁLIA | Taça das Confederações: Chile-Austrália, 1-1

ADEUS AUSTRÁLIA | Taça das Confederações: Chile-Austrália, 1-1

Chile no caminho, Socceroos deixaram pistas para Portugal

O Chile segue em frente na Taça das Confederações, garantindo o segundo lugar no Grupo B, e marca encontro com Portugal nas meias-finais. Porém, a seleção orientada por Juan Antonio Pizzi não foi além de um empate frente à Austrália (1-1).


Os Socceroos ainda sonharam com o apuramento e estiveram a um golo de o conseguir, quando Troisi bateu Claudio Bravo e encostou o Chile às cordas. A Seleção Nacional pode aproveitar as pistas australianas, sobretudo a forma como desmontaram a defesa contrária.

O processo defensivo do adversário de Portugal é falível, não consegue anular passes para as costas do último reduto e nem se equipara com a qualidade chilena no ataque.

Arturo Vidal e Alexis Sánchez são as grandes mais-valias desta equipa - sem esquecer Cláudio Bravo -, Eduardo Vargas tem argumentos para acompanhar esta dupla e no banco também se encontram nomes interessantes. Martín Rodríguez, jovem do Cruz Azul (México), entrou ao intervalo e garantiu o empate providencial.

Pizzi assumiu o risco no final da primeira parte, perante a desvantagem no marcador, e partiu o jogo. Entraram Martín Rodríguez e Pablo Hernández, Chile com dois blocos definidos e sujeitos a quebras.

A Austrália, que tinha marcado em lance de insistência, com um toque de classe de Troisi, manteve-se na discussão e teve oportunidades para chegar ao segundo golo. Esse permitiria a alteração de cenário, colocando os Socceroos no caminho de Portugal.

Porém, contas feitas, o Chile criou oportunidades suficientes para justificar pelo menos um ponto e o guarda-redes Matthew Ryan não chegou para as encomendas.

O empate chegou já depois de Tim Cahill abandonar o terreno de jogo. No dia em que cumpriu a 100º internacionalização pela Austrália, o histórico avançado escapou ao vermelho direto após entrada muito dura sobre Aranguiz.

A seleção chilena foi pressionando e chegaria ao 1-1 com 67 minutos de jogo. Após cruzamento para a área contrária, Eduardo Vargas ganhou de cabeça e Rodríguez, extremamente veloz, foi o primeiro a chegar para o desvio.

A Alemanha ia vencendo os Camarões, a caminho do primeiro lugar do grupo. Pizzi ainda terá pensando no golo da vitória mas acabaria, já perto do final, por optar por recuperar o equilíbrio em campo.

A Austrália foi perdendo argumentos e despede-se da Taça das Confederações com dois pontos. Um bom registo, ainda assim.

Lingua Sai Bareira Ba Jovens Hetan Bolsu Estudu

Lingua Sai Bareira Ba Jovens Hetan Bolsu Estudu

Conselho Nasional Joventude Timor –Leste (CNJTL) konsidera konesementu ba lingua sai bareira ba iha joven sira atu asesu ba oportunidades ne’ebe oferese husi nasaun vizinho sira, liu –liu bolsu estudu no servisus iha rai liur.

Prezidente CNJTL, Maria Dadi Magno rekonese katak ida ne’e obstaklu bo’ot ida tanba realidade joven barak iha komitmentu no hakarak atu estudu no servisu iha rai liur, maibe lingua difikulta sira atu komprende rekezitus hodi kompleta sira nia dokumentus. 

“Ho konesementu lingua barak mak ita bele atinji ita nia mehi, tanba laiha ona bareira ba ita atu asesu ba oportunidade sira ne’ebe lori ita ba to’o iha buat ne’ebe ita hakarak,” nia hateten iha nia knar fatin Palapso, Dili. 

Atu responde ba situasaun hirak ne’e, nia dehan CNJTL hanesan mahon ba foinsa’e sira oferese formasaun gratuita ba lian Portugues no Ingles.

Nia hateten, iha joven barak mak badinas buka informasaun no integra aan voluntariomente iha organizasaun non-governmentais sira hodi ganhar esperiensia ba dezenvolve pesoal, maibe lubun balun baruk no kontinua involve aan iha problema sira. 

Maske nune’e, nia rekonese mos katak iha joven barak mak hetan ona oportunidade ba eskola no servisu iha rai liur, tanba sira esforsu aan estuda lingua. 

Iha parte seluk, joven husi munisipio Liquisa Cesarino Gonçalves hatete joven barak lakohi esforsu aan atu buka kapasita aan liu husi tuir kursu lian Portugues no Ingles.

Nia hatete, ohin loron oportunidade estuda iha rai liur barak los, depende ba joven ida-ida atu prepara aan intermus abilidade ba lingua hodi bele kompete.

“Lingua mak dalan ba ita atu deskobre siensia hotu iha mundu no fasil liu asesu ba kampu servisu, tanba ne’e importante tebes ba ema ida –ida liu –liu foinsa’e sira atu tuir kursu ruma iha lian Ingles no Portugues,” nia hateten.

Alende ne’e, nia mos husu ba governu presiza dezenvolve diak liu tan lingua Portugues iha ensino, tanba lian Portugues alende lian Tetun mos sai lian ofisial tuir konstituisaun RDTL.

Paulina Quintão | The Dili Weekly