quarta-feira, 27 de setembro de 2017

Ezekutivu timoroan ne'ebé seidauk kompletu analiza programa Governu nian

Ezekutivu timoroan ne'ebé seidauk kompletu analiza programa Governu nian

Governu timoroan, ne'ebé seidauk kompletu, hasoru malu ohin ba dala rua dezde simu pose hodi analiza proposta dahuluk sira hosi ministériu oioin ba Programa foun hosi Governu, ne'ebé tenki aprova iha semana hirak tuirmai.

Iha komunikadu, ezekutivu esplika ona katak reuniaun, ne'ebé halo iha Palásiu Nobre Lahane nian, iha Díli, hakarak ajuda defini saida maka sai hanesan liña jeral sira hosi Governu konstitusional dahitu ne'ebé maka lidera hosi Mari Alkatiri.

Xefe ezekutivu, refere hosi komunikadu, "informa membru sira hosi Governu " hodi halo planu no projeta polítika sira no medida sira hodi fó atensaun espesial ba interligasaun no ba reforsu hosi área sira Obra Públika no Infraestrutura Boot sira, Habitasaun, Ordenamentu Teritóriu no Ambiente no hosi Juventude no Serbisu nian".

"Ekipa téknika ida, ho elementu sira hosi ministériu tomak, no kordenadu hosi Ministru iha Prezidénsia hosi Konsellu Ministru sira nian, sei garanti artikulasaun hosi projetu tomak ho polítika sira programa nian, no elabora nota esplikativu ida hosi proposta Governu nian, hodi fasilita apresiasaun hosi parte deputadu sira nian, nune'e mós sujestaun sira ne'ebé maka sei aprezenta", hatete hosi komunikadu ne'ebé fó sai iha loron-tersa ne'e.

Lere La Gosta Rona Estadu Falladu

Lere La Gosta Rona Estadu Falladu

DILI, (TATOLI) – Majór Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Lere Anan Timur hateten kuandu governu monu, tenke disolve Parlamentu entaun ema bele bolu Timor Estadu falladu.

“Ha’u la gosta rona liafuan ´Estadu Falladu´. Pudia uluk funu ne’e maka falladu para ita integra ba nasaun seluk. Maibé, agora laiha dalan atu ba falladu. Uluk ita hakarak sosa ho ita nia vida rasik, ita barani maibé nusa maka agora ko’alia de’it polítika ne’e ita ba rende fali, ita tenke ba oin nafatin”, Lere hato’o kestaun ne’e ba jornalista sira iha Palásiu Prezidente Nicolau Lobato, kuarta ne’e, hafoin soru-mutu ho Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú Olo hodi ko’alia kona-ba situasaun polítika no militár iha rai laran.

Tuir eis Komandante Gerileiru ne’e eleisaun antisipada sei la akontese tanba bainhira ko’alia kona-ba eleisaun antisipada, iha nia konsekuénsia ne’ebé boot teb-tebes maka partidu lima ne’e bele lakon kadeira no bele mós kria konflitu entre militante sira.

PLP La Autoriza L4 Iha Sétimu Governu

PLP La Autoriza L4 Iha Sétimu Governu

DILI, (TATOLI) – Partidu Libertasaun Popular (PLP) la autoriza figura Andre da Costa alias L4 atu sai nu’udar membru governu iha sétimu governu, maibé L4 nu’udar veteranus, nia envolvimentu iha sétimu governu merese respeitu.

“Desizaun L4 nu’udar veteranu ida hodi hola parte iha governu hanesan desizaun ninian, maibé desizaun la’ós mai hosi Partidu Libertasaun Populár (PLP), involve nu’udar indivíduu eh lider rezisténsia ida, ita tenke respeita,” Xefe Bankada PLP Fidelis Magalhães informa ba Ajénsia TATOLI bainhira hasoru malu iha Parlamentu Nasionál (PN), ohin, Kuarta (27/9).

Nia dehan, PLP respeita tebes L4 nia desizaun atu asume kargu hanesan Sekretáriu Estadu Asuntu Veteranu iha estrutura sétimu governu, maibé desizaun ne’e reprezenta indivíduu la’ós partidu.

“Ami respeita tebes nia desizaun atu asume kargu ne’e nu’udar indivíduu maibé diskórda mós hanesan partidu, ami sei haree didi’ak mekanizmu partidu nian, ami lakohi iha deferénsia pasu atu hahú nega malu ?, hahú trata malu ne’e la’ós,” Fidelis esplika.

Hodi subliña, ko’alia kona-ba polítika desizaun hirak ne’ebé akontese ne’e normál tanba ho mudansa polítika, maibé naturalmente partidu la reprezenta kada indivíduu nia hanoin no indivíduu nia hanoin la reprezenta mós partidu nia hanoin.

Antes ne’e L4 hasoru malu ho Primeiru Ministru Mari Alkatiri iha Palásiu Nobre, Lahane, hodi ko’alia kona-ba nia envolvimentu iha Sétimu Governu Konstitusionál. Ho nune’e ba toma da posse ne’ebé mak sei mai figura rua hosi PLP mak involve. Ida mak José Neves “Sama  La Rua” ida seluk mak L4 rasik.

Jornalista: Zezito Silva | Editór: Manuel Pinto

Foto Espesial
Ministru Defeza no Seguransa Presija Letura Pasadu

Ministru Defeza no Seguransa Presija Letura Pasadu

DILI - Misaun halo kolokasaun Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) liu husi Unidade Polisia Fronteira (UPF), ho objetivu atu mantein pas ba povu husi nasaun Indonezia no Timor Leste neebe moris iha areia neba. Tanba nee presiza ministeiru deefza no seguransa presija leitura pasadu.

Lia fuan hirak nee hato husi Diretor Ezekutivu HAK Manuel Monteiro Fernandes ba STL iha nia knar fatin Farol Dili Tersa, (26/9/2017). Nia dehan tan katak, kaundu koloka forsa armada Falintil Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL) nian iha fronteira, bele hamosu buat foun iha fronteira neba entaun bele prejudika ba povu neebe hela iha areia neba.

Ita tenki hatene politika tau polisia nee halo saida, polisia ba iha neba nee dehan Ahi labele kontra ho ahi maibe ahi nia kontra maka bee. Polisia nee mantensaun pas laos atu tiru malu laos atu halo funu. Mais ema militar hanoin nee koko forsa. Agora tuir lolos nee ministru tenki halo letura ba situasaun pasadu fronteira,” nia kualia.

terça-feira, 26 de setembro de 2017

PLP “Prostesta” Tama Lista Governu, Fidelis: Lareprezenta Partidu

PLP “Prostesta” Tama Lista Governu, Fidelis: Lareprezenta Partidu

DILI — Bankada Partidu Libertasaun Popular (PLP), konsidera politika Partidu ezekutivu bolu kuadru PLP tama iha VII governu lalos, tanba la hetan autorizasaun husi partidu.

Tuir XefeBankada PLP iha Parlamentu Nasional, Fidelis Magalhaes orientasaun husi partidu PLP nian, klaru laiha autorizasaun ema ida ba em nome partidu hodi junta  iha orgaun ezekutivu. Partidu PLP nia orientasaun klaru, tanba nee PLP sei laorienta nia ema atu ba inklui iha governu, tanba desizaun mak opozisaun.

“Se partidu ida iha ezekutivu konvida membru husi partidu seluk, ba individu nee lalos, se atu konvida tenke komunika ho lider partidu. Tanba atu atinji objetivu nasional, atu asegura povu nia interese, ita mos tenke define lo-los politika partidu nian, tanba partidu nee hanesan makina lori ita atinji interese nasional,” dehan Fidelis ba Jornalista Segunda (25/09/2017) iha PN.

Nia hatutan PLP sai hanesan opozisaun atu ba halao fiskalizasaun ba programa governu nian, laos atu ba hamutuk fali ho governu. Implementa partidu ezekutivu nia programa, nee lalos. PLP laautorizania ema atu hola parte iha ezekutivu. Maske iha figura PLP balu tama iha lista VII governu nee  la em nome partidu,  nian, tanba politiku partidu nian  so prezidente partidu mak define, iha nia bankada ezekuta politiku partidu nian, ba interese nasional no interese estadu.

Kankru Susun Númeru As Iha TL

Kankru Susun Númeru As Iha TL

DILI, (TATOLI) – Xefe Departamentu Sirurjiaun Ospitál Nasionál Guido Valadares (ONGV), Alito Soares informa, iha Timor-Leste (TL), feto barak liu aprezenta moras kankru susun hosi tinan ida ba tinan seluk ho númeru ne’ebé avansadu tebes.

“Dadus hosi 2015 moras kankru besik porsentu 50 resin, 2016 sa’e tan ba porsentu 60 resin no 2017 sa’e liu tan ba porsentu 90 resin signifika moras kankru susun aumenta nafatin,” Alito Soares ba jornalista sira hafoin workshop kona-ba hadi’a koñesimentu no detensaun sedu ba moras kankru susun iha TL, iha Ospitál Bidau, Tersa (26/9).

Nia husu atu ba públiku bainhira iha ona sintoma imediatu halo konsulta hodi halo tratamentu lalais tanba moras fó perigu ba vida.

Enkuantu, Profesór Christobel Saunders, espesialista RACS ba kankru susun husi Universidade Osidentál Austrália dehan, programa edukasaun moras kankru susun iha TL inklui detensaun sedu, servisu diagnóstika, tratamentu no kuidadu paliativu dala barak limitadu eh la iha maibé importante mak grupu HALIKU iha inisiativa voluntáriu atu implementa kona-ba edukasaun kankru susun.

Estrutura VII Governu Aumenta, CNRT Apoiu

Estrutura VII Governu Aumenta, CNRT Apoiu

DILI - Pose segundu faze ba VII governu konstitusional la kleur tan sei realiza. Numeru membru governu neebe inisiu 30 deit, posibilidade aumenta, tanba sei envolve individu balu husi independente no partidu politiku.

Tuir Xefe Bankada Fretilin Francisco Miranda Branco Xefi Bankada Fretilin hatete, VII governu sei kompleta ho pose segundu ronde, maibe bele iha aumenta membru governu liu husi 30.

“Pose ba segundu ronde nee sei ba kompleta hotu kedas fatin neebe mak mamuk. Maibe ami mos hanoin karik sei iha tendensia aumenta  tan, tuir los  30 deit, maibe bele  aumenta tanba koligasaun no mos sei iha inkluzaun,” katak Branco ba STL Segunda (25/09/2017) iha PN.

Lista governu atu halao pose ba segundu ronde tuir Branco sei aprezenta ba iha Prezidente Republika, depois simu tiha lista, dekreta depois marka loron pose.

“Neebe kona ba loron pose nia parte ladun hatene PR mak bele hatene, pose nee atu monu iha sa loron nee kompetensia PR nian,” Branco akresenta dokumentus legal ba paktu koligasaun entre partidu Fretilin ho Partidu PD, iha tiha ona, asina iha dia 11 Setembru liu ba.Paktu koligasaun ou dokumentus legal neebe Fretilin ho PD asina nee iha CCF (Comite Central Fretilin), iha momentu asina ne iha loron istoriku neebe ASDT nakfila aan ba Fretilin.

Branco informa, iha loron asina paktu koligasaun nee media sira moshatene neebe halao iha dia 11 fulan setembnru 2017 nee. Iha loron istoriku nee mos hodi asina paktu koligasaun ou dokumentu legal ba koligasaun nee rasik.

Tempu Badak VII GK Aprezenta Programa Ba PN

Tempu Badak VII GK Aprezenta Programa Ba PN

DILI - Ministeiru Idak-Idak halo aprezentasaun ba sira nia programa, iha Reniaun Kordenasaun servisu du governu, hafoin nee iha tempu badak sei lori ba aprezenta iha Parlamentu Nasional.

Prezidente Konsellu Ministru Adriano do Nascimento hateten, reniaun ohin koalia konaba programa Governu, Ministeiru idak-idak halo aprezentasaun ba nia programa, depois halo diskusaun apresiasaun.

Ohin nee halo deit aprezentasaun ida neebe Ministeiru idak-idak halo apresiasaun, depois iha tempu badak mos sei forma ekipa ida hodi halo harmonizasaun, hodi nunee bele finaliza ida nee maka ita hare para bele lori ba Parlamentu,” dehan Adriano ba jornalista sira, iha Palasiu Nobre Lahane, Dili, Tersa (26/09/2017).

Nia dehan, Konaba lista naran VII Governu Konstitusional neebe atu lori ba aprezenta iha Prezidente RDTL, Nee kompetensia Primeiru Ministru, maibe atu informa deit katak iha tempu badak iha semana ida nee nia laran sei halo tomada de pose ba membru Governu, hodi kompleta estrutura VII Governu Konstitusional.

Eis Vise Prezidente Parlamentu Nasional iha terseira lejislatura nee hateten, Lahalo apresiasaun ba programa VII Governu Konstitusional, maibe prinsipiu Governu ida nee maka mai atu hare fila fali programa no aktividades hirak neebe lao diak fo kontinuasaun.

Iha fatin hanesan Ministru ESTATAL Valentim Ximenes hateten Ministeiru sira hotu aprezenta programa, husi Ministeiru ESTATAL aprezenta nia programa no programa nia fukun ida deit reforma politiku administrasaun publika enjeral. 

Carme Ximenes-Maria Lay | Suara Timor Lorosae
Horta Simu Pedidu SekJer ONU sai Grupu Altu Nivel

Horta Simu Pedidu SekJer ONU sai Grupu Altu Nivel

DILI, (TATOLI) – Premiadu Nobel Dame nian, José Ramos Horta hateten simu ona pedidu Sekretáriu Jerál Organizasaun Nasoens Unida (ONU),  António Guterres  hodi sai grupu altu nivel ba mediasaun iha ONU durante ninia mandatu.

ʺFoin dadauk Sekretáriu Jerál ONU konvida ha’u atu hola parte grupu ida altu nivel ba mediasaun durante tinan ruaʺ, informa Horta ba jornalista sira iha Palásiu Nobre Lahane, ohin.

Alende ne’e, eis ministru negosiu estranjeiru no kooperasaun ne’e simu mós pedidu husi Prezidente Asembleia ONU hodi sai konselleiru durante tinan ida. “Ha’u simu todan rua iha Nova Iorkeʺ, akresenta.

Nia esplika, kna’ar ne’ebé sei halo maka oinsá atu fó  akonsellamentu ba Sekretáriu Jerál ONU  hodi rezolve probema boot ruma bainhira mosu iha mundu.

Tanba ne’e, Horta dehan sei la impede servisu nu’udar ministru iha governu da-hituk hodi fó prioridade ba Timor-Leste.

ʺSe Sekretáriu Jerál bolu ha’u atu halo servisu ida boot iha rai ruma, ha’u sei hanoin lai no sei husu ba Primeiru Ministruʺ, hatete.

Nia esklarese sei servisu ho voluntáriu ba kna’ar rua ne’e.

Jornalista: Agapito dos Santos | Editora: Rita Almeida

Foto: Ministru Konsellu ba Seguransa Nasionál, José Ramos Horta informa ninia vizita servisu ba Nova Iorke ba Primeiru Ministru, Marí Alkatiri iha Palásiu Nobre Lahane. Foto GPM
KI Identifika Mídia TL Viola Prinsípiu Jornalizmu

KI Identifika Mídia TL Viola Prinsípiu Jornalizmu

DILI, (TATOLI) – Rezultadu análize no monitorizasaun Konsellu Imprensa (KI) fó sai katak mídia sira iha Timor-Leste (TL) kuaze komete infrasaun hodi viola prinsípiu universál jornalizmu nian hanesan fonte únika ba notísia ida nomos la kobre fonte rua hotu (cover both sites).

“Presiza iha espasu iguál ba parte hotu-hotu ne’ebé sai objetu ba produtu jornalístiku kanál sira nian atu kumpri prinsípiu universál jornalístiku cover both side”, rekomenda Diretór Departamentu Dezenvolvimentu no Análize Mídia (DDAM) KI, Alberico da Costa Junior ba mídia sira iha Fundasaun Oriente, ohin.

KI mós rekomenda ba órgaun komunikasaun sosiál sira katak presiza iha konsellu redasaun ida ne’ebé forte no indepéndente husi influénsia hotu-hotu iha kada kanál mídia atu garante lia-loos no públiku ninia direitu ba informasaun.

Presiza iha formasaun kontinua kona-ba étika jornalístika no lei komunikasaun sosiál ba jornalista timoroan sira nune’e bele evita konsekuénsia no risku legál sira iha futuru.

Nune’e mós, kanál mídia ka jornalista sira presiza estabelese “Editór Club” ida atu asegura no garante kualidade produtu jornalístiku ne’ebé kanál mídia sira tranzmite ka públika.

Kooperasaun RDTL-RI:  Tenke Rekoñese Krime Ne’ebé Militar Indonezia

Kooperasaun RDTL-RI: Tenke Rekoñese Krime Ne’ebé Militar Indonezia

Fundasaun Mahein (FM), 25 Setembru 2017

Kooperasaun RDTL-RI:  Tenke Rekoñese Krime Ne’ebé Militar Indonezia Involve Durante Invasaun

Saida mak sei kontinua husi estadu Indonezia tuir mai hafoin delegasaun militar Indonezia no ulun boot militar Indonezia ka Tentara Nasional Indonesia-TNI, Jeneral Gatot Nurmantyo mai Dili atu haree rate “Taman Makam Pahlawan” ne’ebé semana rua liu ba membru TNI sira halo reabilitasaun?

Dekade ida resin Timor-Leste ukun an hafoin Estadus Unidus fó opsaun hodi hakotu tiha luta okupasaun Indonezia nian. Nasaun ne’ebé hamrik harii husi ran no ruin. Estadu Timor-Leste priense ukun an ida ne’e hodi loke espasu ba kooperasaun iha aspeitu oin-oin iha nivel internasional, rejional nomos bilateral ho estadu Indonezia iha relasaun ne’ebé diak iha aspeitu polítika, ekonomia, kultura, seguransa, defeza militar nst.

Timor-Leste ho Indonezia iha istoria moruk iha tempu resistensia nian. Povu Timor-Leste no militar Indonezia sai tiha inimigu forte iha tempu ne’ebá, tamba hahalok agresaun militar, intimidasaun tortura at hasoru sidadaun inosente sira, depois rekopera fila fali wainhira Timor-Leste deside nia ukun rasik an. Hodi kooperasaun ne’ebé establese entre nasaun rua hamosu amizade ida ne’ebé forte entre povu Timor-Leste ho Povu Indonezia, polítiku sira no mos militar. Nune’e prejensa militar Indonesia - TNI mai halo reabilitasasaun ba rate “Taman Makam Pahlawan” atu fortifika lasu amizade ne’ebé mak iha. Ida ne’e sinal diak iha espasu husi relasaun amizade verdade no rekonsialisaun ne’ebé estado rua promove daudaun no sai tiha ona exemplu ba rezolusaun konflitu iha rejiaun no mundu.

‘Mandate’ Husu PN Ezije Asuwa’in Sira Nia Rate Ba Indonézia

‘Mandate’ Husu PN Ezije Asuwa’in Sira Nia Rate Ba Indonézia

DILI, (TATOLI) - Deputadu Parlamentu Nasionál David Dias Ximenes “Mandate” husu ba Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Guterres, atu husu ba autoridade militár Indonézia hodi hatudu rate Timoroan sira nia ne’ebé mate iha tempu okupasaun Indonézia nian hodi nune’e iha klareza ba família sira.

“Ami hakne’ak, ami harohan, ami husu, ba Prezidente Parlamentu Nasionál hodi husu ba autoridade militár Indonézia sira, ita nia mate sira ne’ebé sira lori lakon iha ne’ebé ona, enkuantu ita fó fatin ba sira atu hadi’a sira nia semitériu iha Dili no Baukau,”  David Dias Ximenes levanta kestaun ne’e iha uma fukun, ohin, Segunda (25/09).

Nia dehan, Timor oan sira hanesan saudozu Nikolau Lobato, Antonio Carverinho, Aisha Basarewa no sel-seluk tan. Estadu Indonézia tenke hatudu nia rate tan oras ne’e Timor oan sira lahatene nia asuwa’in sira nia hakoi fatin.

“Tenke husu tanba autór hanesan jenerál barak mak sei moris hela iha Indonézia,” Mandate ezije.

Hodi hatutan, governu Indonézia nian tenke hatudu rate asuwa’in Timor oan sira ne’ebé mate hosi tinan 1975, 1980, 1983, 1992 no seluk tan, tanba Timor rasik oferese ona oportunidade hodi estadu Indonézia hadi’a sira nia semitériu iha Dili no Baukau.

Deputadu Nain 21 Lidera Komisaun Espesializada PN

Deputadu Nain 21 Lidera Komisaun Espesializada PN

DILI (TATOLI) –Demokratikamente liuhosi eleisaun iha nivel bankada, Deputadu Parlamentu Nasionál hili ona lider komisaun espesializada hamutuk ema Nain 21 kompostu hosi Prezidente, Vice Prezidente no Sekretáriu Komisaun A trata asuntu konstitusionalizmu, justisa, administrasaun públika, podér lokál, anti korrupsaun no étika lidera husi Prezidente: Carmelita Caetano Moniz (CNRT), Vise Prezidente: Signi Chandrawati Verdial (PLP) no Sekretária: Virgínia Ana Belo (CNRT).

Komisaun B trata asuntu negósiu estranjeiru, defeza no seguransa nasionál lidera husi, Prezidente: Fidelis Magalhães (PLP), Vise Prezidente: Luis Roberto (KHUNTO) no Sekretária: Lídia Norberta (FRETILIN).

Komisaun C trata asuntu finansas públika lidera husi Prezidente: Maria Angélica (FRETILIN), Vise Prezidente: Maria Fernanda Lay (CNRT) no Sekretária: Nurima Santos Alkatiri (FRETILIN).

Governu Planeia Konstrui Edifísiu Foun STAE

Governu Planeia Konstrui Edifísiu Foun STAE

DILI, (TATOLI) – Governu liuhosi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) hanoin ona atu harii edifísiu foun Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitorál (STAE) ne’ebé sei integra iha Komisaun Nasionál Eleisaun (sigla-portugés CNE).

“Ha’u mós iha ambisaun ida atu konstrui duni edifísiu foun STAE, ha’u rasik sei lori hanoin ne’e ba Konsellu Ministru, fatin harii ne’e la’os iha fatin antigu ne’e maibé tenke integra  ba iha CNE nia sorin”, afirma Ministru MAE, Valentim Ximenes iha Kaikoli hafoin vizita dahuluk ba STAE, segunda (25/9).

Atu iha komunikasaun di’ak entre CNE ho STAE, edifísiu foun ne’e bele harii entre Ministériu Estatál no CNE nia klaran.

“Goby house iha klaran nusa mak la uza hodi halo uma andár ho pizu tolu, haat eh lima atu STAE mós destakadu iha ne’eba atu iha ligasaun direitamente ho CNE”, akresenta nia.

Hasai pelumenus ema rihun 50 tanba vulkaun Agung iha Indonézia

Hasai pelumenus ema rihun 50 tanba vulkaun Agung iha Indonézia

Hasai pelumenus ema na'in 50.000 tanba atividade hosi vulkaun Agung iha illa indonéziu Bali, ne'ebé kontinua ho nível alerta máximu ba erupsaun, hatete hosi autoridade sira iha loron-segunda ne'e.

Tuir Red Cross indonéziu nian, rejistu hosi atividade sísmiku maka'as maka tenki hasai ema sira hosi distritu sia hosi rejiaun nian.

Foho Agung, situa iha noroeste illa nian, hahú loron-sesta ne'e iha nível alerta máximu no autoridade sira estabelese ona perímetru ida seguransa nian to'o kilómetru 12 besik iha kratera tanba aumentu hosi atividade sísmiku nian.

Funsionáriu sira hosi Red Cross indonéziu iha loron-segunda ne'e tau ona kartáz oioin antes tama iha perímetru hodi aviza kona-ba perigu sira no fó asisténsia médika ba ema sira ne'ebé simu iha templu sira, eskola sira no edifísiu governamental sira, ne'ebé serve hanesan fatin refújiu improvizadu.

Iha loron hirak ikus ne'e rejista ona rai-nakdoko ki'ik hamutuk 800 iha besik foho Agung.

Alemaña/Eleisaun: Merkel manán, nasionalista sira iha parlamentu

Alemaña/Eleisaun: Merkel manán, nasionalista sira iha parlamentu

Xanxeler alemã Angela Merkel manán mandatu dahaat iha loron-domingu, maibé tenki halo koligasaun, hafoin votasaun ida ne'ebé iha liu diminuisaun iha Uniaun Demokrata-Kristaun (CDU), hatete hosi rezultadu ikus iha loron-segunda ne'e. 

Iha fatin datoluk okupa hosi Alternativu ba Alemaña (AfD), nasionalista ho anti-imigrasaun, ne'ebé tama ba dala uluk iha parlamentu alemaun (Bundestag).

Tuir rezultadu ikus sira ne'ebé fó sai antes tuku 04:00 (oras lokal), CDU hosi Merkel nian no aliadu Uniaun Sosial-Kristaun (CSU) hosi Baviera manán ona 33% hosi votu sira, ki'ik duké 41,5% ne'ebé hetan iha tinan haat liubá. Ne'e hanesan rezultadu ne'ebé fraku liu hosi aliansa hafoin funu.

Partidu Sosial-Demokrata (SPD) hela iha fatin ikus, ho 20,5%, ki'ik liu hosi 25,7% ne'ebé maka hetan iha 2013, ne'ebé hanesan mós rezultadu aat liu hafoin funu.

segunda-feira, 25 de setembro de 2017

Lautoriza Kuadrus PLP Envolve Governu

Lautoriza Kuadrus PLP Envolve Governu

DILI — Partidu Libertasaun Popular (PLP) kaer metin ba prinsipiu opozisaun, no sei la hola parte iha setimu governu Konstitusional neebe forma husi partidu Fretilin, kuandu laos hanesan koligasaun.
Tuir Prezidente Bankada Partidu Libertasaun Popular (PLP), Fidelis Magalhaes, lideransa PLP la autoriza nia kuadrus sira hola parte iha VII governu konstitusional.

Ami nia Prezidente Partidu, Taur Matan Ruak la autoriza membrus ka kuadrus partidu PLP atu hola parte iha VII governu konstitusional, maibe PLP atu sai oposizaun iha Parlamentu Nasional,” dehan Fidelis  ba STL liu husi via telepone, Domingu (24/9/2017).

Nia hatutan PLP nia pozisaun firme ona katak sei sai opozisaun deit iha parlamentu no la envolve iha estrutura VII governu konstitusional. Fidelis hatutan too oras nee dadaun  husi  parte PLP  seidauk hetan karta formal ruma husi partidu koligasaun hodi autoriza nia ema inklui iha exekutiva.

Ami seidauk iha liafaun ida konaba ida nee tanba bainhira membru partidu ida atu envolve iha governu husi partidu tenke kontaktu maluhodi konkorda malu, se partidu hanesan oposisaun tenke liu husi nota karik sira nee tama maka liu husi desisaun pesoal ida, maibe laos partidu,” tenik Fidelis.

Fidelis afirma individidu  neebe naran iha lista governu, husi partidu rasik la hatene, karik sira nee ba em nome partidu, sei la autoriza  envolve iha exekutiva, orientasaun husi Prezidente Partidu lautoriza  nia membru ka kuadrus balu atu envolve iha VII governu.

Laiha Eleisaun Antesipada

Laiha Eleisaun Antesipada

DILI — Bankada sira iha parlamentu nasional, agora dadaun  domina husi opozisaun, nee  laos atu lao ba eleisaun antesipada.  Maibe tuir normal jeral,bainhira governu monu,  Prezidente Republika (PR) sei  bolu partidu segundu votadu atu forma governu.

Tuir Xefe Bankada CNRT, Arao Noe de Jesus, hanesan opozisaun atu asegura politika governu nian,  sei hare konteudu programa sira neebe iha.  CNRT mantein opozisaun tanba atu haree programa sira nee  tanba CNRT atu defende interese nasional.

“Haree ba opozisaun  barak domina iha komisaun, nee eleisaun antisipada seilaiha, tanba ita haree ba esperensia iha Portugal, governu monu, prezidente bolu kedas  partidu segundu mais  votadu mak bele forma governu, maibe segundu mais votadu mak labele mak  foin halai ba eleisaun antisipada. Ida nee tuir Sistema lao hanesan nee,” katak Arao ba STL Kinta foin lalais nee iha PN.

Enkuantu opozisaun domina lidera komisaun nee, sei lamosu eleisaun antisipada, maibe kabe ba Prezidente Republika nia kompetensia,  nia parte lakohi koalia adianta.

Nia akresenta, haree ba esperensia nasaun sira seluk neebe uza sistema semi-prezidensial hanesan Timor sistema lao hanesan nee, maibe importante mak tenke garante maioria parlamentar.

Xanana-Horta Ladeskute Kestaun Interese Nasional

Xanana-Horta Ladeskute Kestaun Interese Nasional

DILI - Durante iha Nova Yorke hodi partisipa enkontru auto nivel konaba reuniaun asembleia jeral nasaun unidus no reuniaun konsellu segurasan Nasaun Unidus, Lideransa nasaional hasoru malu, maibe la deskute kestaun interese nasional Timor-Leste nia neebe maka oras nee lao.

Tuir Ministru Estadu Konsileiru Segurasa no Nasional Jose Ramos Horta katak durante nian iha Nova Yorke hodi tuir reuniaun auto nivel, nia parte hasoru malu ho lider Xanana Gusmao neebe maka partisipa iha eventu nee, maibe sira rua lakoalia kona ba kestaun interese nasional Timor-Leste neebe maka dadaun nee lao hela.

“Hau hasoru duni ho maun boot Xanana Gusmao iha nian Hotel, maibe momentu nee hau hau ba vizita maun Xanana tamba rona nia moras uituan no ida nee maka halo vizita ba nia liu-liu nia moras momentu nee moras dehan no ida nee sira lori ba doutor hodi hare tantu hau lakoalia kona ba subtansia politika seluk seluk nia,” dehan Horta ba jornalista sira hafoin remata enkontru ho Prezidente Republika Francisco Guterres Lú Olo iha palasiu Prezidensial Bairo Pite, Segunda (25/9).

Nia dehan kuandu iha momentu ida neebe maka ba tuir eventu importante ida labele dada fali asuntu seluk. Horta haktuir liu tan relasiona iha ninian vizita ho Xanana nee rasik la iha asuntu espesifku neebe maka koalia kona ba nasaun nian.

Maibe bainhira nia hetan Xanana iha hotel fatin neebe maka lider nasional nee hela ba halao vizita deit hodi hare Xanana nia kondisaun no Xanana rasik iha momentu nee prepara hela dokumentus G7+ atu tuir reuniaun iha G7+. 

Natalino Costa | Suara Timor Lorosae